مؤلف: استاد علیرضا اعرافی
مقرر: علی بخشی
ناظر: احمد عابدین زاده
حجم: 150 صفحه
میزان پیشرفت: اتمام یافته
معرفی کوتاه
موضوع رشوه در جوامع و ملل گوناگون همیشه بهعنوان یکی از جرائم و تخلفها، مورد اهتمام قانونگذاران بوده است.حرمت رشوه از مسلّمات فقهی عامه و خاصّه است و بر حرمت رشوه به ادلّه اربعه (کتاب، سنت، عقل و اجماع) استدلال شده است. نوشته حاضر در سه فصل کلیات، بررسی ادله و فروعات به واکاوی این معضل اجتماعی پرداخته است.
معرفی مفصل
موضوع رشوه در جوامع و ملل گوناگون همیشه بهعنوان یکی از جرائم و تخلفها، مورد اهتمام قانونگذاران بوده است.در عرصه بینالمللی و جهانی هم کنوانسیونهایی برای جلوگیری از جنایات سازمانیافته فراملی در سازمان ملل تصویب شد، همچنین سازمانی تأسیسشده که کار ویژه آنها پیشگیری و مقابله با فساد ازجمله رشوه است. حرمت رشوه از مسلّمات فقهی عامه و خاصّه است و در اصل حرمت آن در بین مسلمانان اجماع وجود دارد. برای حرمت رشوه به ادلّه اربعه (کتاب، سنت، عقل و اجماع) استدلال شده است.
این کتاب در سه فصل ساماندهی شده است.
فصل اول به کلّیات بحث میپردازد که شامل معنای لغوی و اصطلاحی رشوه، پیشینه فقهی و فرا فقهی، جایگاه بحث رشوه در علوم (حقوق، فقه، روانشناسی، جامعهشناسی، مدیریت، ارتباطات و اخلاق) است. همچنین ابعاد بحث رشوه (بُعد فردی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی) و تقسیمات و أشکال رشوه به لحاظ (مرتشی به، مرتشی له، راشی، مرتشی) بررسی شده و حکم رشوه از دیدگاه فقهای امامی و عامه بیان گشته است.
فصل دوم ادلّه حرمت رشوه را بررسی کرده است. در این فصل ادلّه در دو بخش؛ ادلّه عامه که شامل (آیات سحت، آیات أکل مال بالباطل و آیه بخس) و دلیل عقلی است. در ادلّه خاصّه، آیه 188 بقره و روایات در چهار گروه؛ الف. روایات دال بر کفر بودن رشوه. ب. روایات دال بر سحت بودن رشوه. ج. روایت تفصیل میان حکم بهحق و حکم به باطل. د. روایات دال بر لعن راشی و مرتشی، آمده و از حیث سندی و دلالی بررسیشدهاند. همچنین اجماع فقها در مسئله ذکر شده است.
فصل سوم به فروعات بحث رشوه اختصاص یافته است. در این فصل حکم نوزده فرع فقهی مرتبط با رشوه بررسی شده است که برخی از آنها عبارتاند از: اجرت قاضی، ارتزاق قاضی، هدیه به قاضی، اکراه به رشوه، شک در رشوه، اختلاف دافع و قابض، حکم وضعی رشوه، کافر بودن راشی و مرتشی و…
در پایان این پژوهش، سه گزاره فقهی شامل احکام مربوط به متعلق رشوه، احکام مربوط به دایره شمول رشوه و نیزاحکام مربوط به حالات رشوه ارائه گردید.