مؤلف: استاد علیرضا اعرافی
محقق: سید نقی موسوی
ناظر: صمد سعیدی
میزان پیشرفت: 60%
معرفی کوتاه
ایده «فقه الاخلاق» درصدد بنیانگذاری رویکردی در فقه اسلامی است که رفتارهای اخلاقی را بهمثابه موضوعِ دانش فقه بررسی نماید.
از واژه فقه الاخلاق حداقل سه تلقی و برداشت میتوان ارائه داد:
1- حضور ملاحظات اخلاقی در فقه:
2- بهکارگیری روش استنباطی و تفقهی در حوزه اخلاق اسلامی؛
3- تعیین احکام رفتارهای اخلاقی.
معرفی مفصل
دو دانش فقه و اخلاق، در شمار دانشهای تجویزی قرار دارند که رفتارهای انسان را از دو منظر ثواب و عقاب شرعی (در فقه) و تعیین حسن و قبح اخلاقی (در اخلاق) موردبحث قرار میدهند. هرچند اخلاق از توصیف صفات و ملکات نفسانی نیز بحث میکند.
بررسی نسبت دانش فقه و اخلاق و امکان دادوستد این دو، از موضوعاتی است که سابقه دیرین دارد.
ایده «فقه الاخلاق» درصدد بنیانگذاری رویکردی در فقه اسلامی است که رفتارهای اخلاقی را بهمثابه موضوعِ دانش فقه بررسی نماید.
این پروژه بهمثابه فلسفه فقه اخلاق باید روابط محتمل فقه و اخلاق را در همه زوایا بررسی نماید و درصدد اقامه ادلهای برای مدلل سازی این ایده برآید.
از واژه فقه الاخلاق حداقل سه تلقی و برداشت میتوان ارائه داد.
1- حضور ملاحظات اخلاقی در فقه؛
2- بکار گیری روش استنباطی و تفقهی در حوزه اخلاق اسلامی؛
3- تعیین احکام رفتارهای اخلاقی. این معنا مورد قبول است.
توضیح آنکه رفتارهای اخلاقی که اکثراً رفتارهای قلبی و درونی به شمار میروند، با توجه بهقاعده «لکلِ واقعهٍ حکمٌ شرعیّ» میتوانند در قلمرو موضوعات فقه قرار گیرند و فقیهان برای رفتارهای اخلاقی و نیز اکتساب و اجتناب صفات و ملکات اخلاقی (فضیلت و رذیلت) باید احکام خمسه را تعیین نمایند. بنابراین تلقی، فقه الاخلاق بابی از ابواب فقه است که به رفتارهای جوانحی ارزشی و اخلاقی (احساسات، عواطف، گرايشات که مختارانه از سوي مکلفان صورت میگیرد)، نظر دارد و مادامیکه شرایط عامه تکلیف را دارا باشند، میتوان برای آنها، حکمی فقهی تعیین نمود.