صیانت فرزندان از گناه

مؤلف: استاد علیرضا اعرافی

محقق: ستار همتی

ناظر: سید نقی موسوی

میزان پیشرفت: اتمام یافته
معرفی کوتاه

این تحقیق به منظور بررسی اجتهادی وظیفه‌مندی والدین در حفظ فرزندان از گناه و چگونگی و روشِ صیانت از آنان شکل گرفته‌است. در پی این تحقیق؛ تکلیف صیانت فرزندان از گناه بر عهده‌ی والدین ثابت شده و روش‌هایی مانند امر و نهی مورد توصیه واقع شده و از به کار بردن روش‌های الزام‌آور در مورد ایمان و باورهای قلبی نهی شده‌است.
معرفی مفصل

ممکن است هر شخصی در طول زندگی خود مرتکب خطاهای زیادی بشود و چه بسا وقوع اشتباه در زندگی برای انسان‌های عادی اجتناب ناپذیر باشد. ارتکاب معاصی و مبتلا شدن به لغزش‌های ریز و درشت برای افراد دین‌دار نیز به کرّات اتفاق می‌افتد. این‌که خود فرد مسؤل اشتباهات و لغزش‌های خود است و باید به گونه‌ای رفتار کند که لغزشی از او سر نزند و در صورتی که مرتکب اشتباهی شد، لازم است در جهت جبران آن تلاش کند، مطلب روشنی است. آنچه که محل بحث است این است که آیا تنها خود فرد مسؤل است و یا این‌که دیگران نیز در این مورد وظیفه‌ای دارند؟

سوال خاص‌تری که این نوشته به منظور یافتن پاسخ آن به رشته‌ی تحریر درآمده، این است؛ آیا والدین در مورد حفظ فرزندان از ابتلا به معاصی، وظیفه‌ای دارند؟ دلایل مکلف بودن آنان به این تکلیف چیست؟ اگر وظیفه‌ای متوجه آنها است، چگونه باید فرزندان خود را از ارتکاب گناهان محافظت کنند؟ آیا می‌توانند از هر طریق و روشی جهت حفظ فرزندان استفاده کنند، به عنوان مثال آیا والدین مجاز هستند با استفاده از تنبیه بدنی فرزندان را وادار به انجام واجبات و ترک محرمات کنند و یا اینکه باید از روش‌های خاصی استفاده کنند؟ این تحقیق به دنبال آن است که اصل وظیفه‌مندی والدین در حفظ فرزندان از گناه و چگونگی و روشِ صیانت از آنان را از نظر فقهی و با روش اجتهادی مورد مطالعه قرار دهد.

نتیجه‌ی بدست آمده از بررسی ادله‌ی عقلی صیانت فرزندان از گناه این است که از نظر عقل بر والدین واجب است که فرزندان خود را از موجبات عذاب آتش حفظ کنند. در میان ادله‌ی نقلی صیانت، برخی مفید وجوب صیانت فرزندان از گناه بوده و برخی دیگر رجحان و استحباب آن را نتیجه می‌دهند. استدلال به هیچ یک از دلایلی که احتمال داشت دلیل بر نفی یا منع وظیفه‌ی صیانتی والدین باشند تمام نبود. نتیجه این‌که بدون کوچک‌ترین تردید تکلیف صیانت فرزندان از گناه بر عهده‌ی والدین ثابت می‌شود. این حکم الهی که هم پشتوانه‌ی نقلی دارد و هم پشتوانه‌ی عقلی، حکمی ارشادی، توصلی، کفایی و نفسی است.

نتیجه‌ی دیگری که از بررسی آیات و روایات مورد بررسی حاصل می‌شود این است که بسیاری از آن‌ها معیارها و ملاک‌هایی را به دست می‌دهند که در تعیین روش‌های حفظ فرزندان از گناه و کیفیت این روش‌ها مؤثر هستند. نتیجه‌ی بررسی این ادله، و برخی از دلایلی که تحت عنوان ادله‌ی صیانت فرزندان از گناه مورد بررسی قرار گرفت، قواعد و ضوابط کلیی است که بوسیله‌ی آن‌ها می‌توان اقدامات و رفتارهای زمینه‌ساز جهت صیانت فرزندان از گناه را تشخیص داد.

توصیه به استفاده از روش امر و نهی، رفتار نرم و ملایم، رعایت رفق و مدارا و نهی از به کار بردن روش‌های الزام و اجبار در مورد ایمان و باورهای قلبی، برحذر داشتن از دعوت مردم به امامت و مخاصمه و مجادله به منظور هدایت دیگران و پرهیز دادن از سخت‌گیری و خشونت، نتایجی هستند که در مورد روش‌های صیانت فرزندان از به دست می‌آیند.

قاعده‌ی صیانت، اختصاص به سنین خاصی ندارد و والدین در همه‌ی سنین موظف به صیانت فرزندان از گناه هستند. این قاعده تنها در مواردی جاری است که نسبت به وقوع فرزندان در معاصی اطمینان حاصل شود و احتمال تأثیر تدابیر تربیتی وجود داشته باشد. شمول قاعده‌ی صیانت، به لحاظ ساحات تربیتی تابع وجود واجب و حرام در هر ساحت است و هر ساحتی که در آن واجب و حرام باشد را شامل می‌شود.