محورهای سخنرانیوظیفه ما در قبال اهلبیت(ع) و پیامبر(ص)توصیهای به حوزه و دانشگاهارزش علمانتقام خون شهیدمسائل فرهنگی بعد کرونا |
|
|
سخنرانی جمعه آیتالله اعرافی
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا و نبینا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا و شفیع ذنوبنا ابی القاسم المصطفی محمد و علی آله الاطیبین سیما بقیه الله فی الارضین. اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم.
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ[1]
توصیه به تقوا
در ظهر جمعه و روز عبادت و بندگی خدا خودم و شما را به پارسایی و پرهیزکاری فرامیخوانم. خداوند در این آیه شریفه فرمودند: اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ این حق تقوای الهی درجهای بسیار ممتاز و برجسته و راقی در تقوای خدا و رعایت فرمان خدا و رضایت خداست که قابل وصف نیست و به طور طبیعی غالب انسانها توانایی رعایت حق تقوا را ندارند بنابراین این آیه ما را به حرکت در این مسیر و به سوی قله حق تقوا فرامیخواند. اتقوا الله حق تقاته. بله معصومین و بزرگان به قلههای راستین تقوا نزدیکاند اما دیگران فاصله دارند و ما همه فراخوانده شدهایم به رعایت حق تقوای الهی یعنی حرکت رو به جلو را متوقف نکنیم. روح فرمان خدا این است که در مدارج ایمان و تقوا متوقف نشوید بلکه به سمت جلو در حرکت باشید. فرصتها میگذرد عمرها جدا میشود و بلاها میآید و سرمایهها از کف میرود. آن کسانی در این عالم و جهان فانی برد کردهاند که از این فرصتها برای پیشرفت بهره بردهاند. دائم باید گامهایی به سمت جلو برداریم. حق تقاته و لا تموتن الا و انتم مسلمون. نمیرید مگر اینکه شما تسلیم هستید و با تقوا زندگی میکنید. این جمله هم معنایش این است که بکوشید عاقبتبهخیر شوید. مرگ برای ما لحظه روشنی نیست. لاتدری نفس بای ارض تموت. نمیدانیم کی میمیریم کجا میمیریم به چه دلیلی از این عالم به عالم دیگر پر میکشیم. هر لحظه امکان پر کشیدن وجود دارد. بلای کرونا نشان داد همه ما فوق آنچه فکر میکنیم آسیبپذیریم. امواج بلا در عالم در اهتزاز است. لذا هر لحظه احتمال وداع با این عالم وجود دارد. با این نکته وقتی آیه میفرماید لا تموتن الا و انتم مسلمون نمیرید مگر اینکه با تقوا و تسلیم در برابر خدا هستید یعنی خیلی وسواس و دقت به خرج دهید و خیلی مواظبت کنید که وارد فضای گناه و معصیت نشوید؛ زیرا ممکن است وارد فضای گناه بشوید و همان لحظه مرگ فرابرسد. این دیگر مرگ با اسلام و تقوا نیست. پس این آیه شریفه به دو نکته مهم در باب تقوا خداترسی توجه به خدا و رعایت فرمانهای خدا اشاره میکند.
- تقوا ایستا و متوقف در یک درجه نیست. درجهها و پلههای تقوا به بینهایت درجهبندی شده. انسان متقی کسی است که در هیچ درجهای توقف نکند و گامبهگام در پلکان تقوا و خداترسی پیش رود.
- با قطعنظر از پیمودن این درجات اشتدادی و تشکیکی تقوا اگر آن را هم کنار بگذاریم باید مواظب باشیم درجه اصلی تقوا را دائم صیانت بکنیم و پا را از مرزهای تقوا بیرون نگذاریم و از حریم الهی و حرمتهای الهی صیانت بکنیم. چون یک لحظه برونرفت از آن ممکن است با سوء عاقبت همراه شود. عاقبتبهخیری نکته مهمی است که ما را وامیدارد که دائم هشیار باشیم چون لحظه مرگ مشخص نیست. تقوا درجات دارد و در آن درجات باید گام زد. دوم اینکه باید هشیار بود که مبادا به سوء عاقبت مبتلا شویم.
وظیفه ما در قبال اهلبیت و پیامبر
در بحثهای پیشین عرض کردیم در برابر پیامبر اسلام و ائمه هدی و فاطمه زهرا سلام الله علیهم اجمعین وظایفی داریم. اینها انسانهای کامل و قلههای هستی هستند و راهنمایان و هدایتگران جهان عالم و آدم هستند. ما در برابر این جلوههای اسماء و صفات خدا و این انوار تابناک عالم قدس وظایفی داریم که اگر عمل بشود سود آن به خود ما بازمیگردد.
وظیفه اول: معرفت
اولین وظیفه ما در برابر پیامبر و ائمه هدی شناخت و معرفت بود. برادران خواهران بینندگان و شنوندگان عزیز پایه سعادت بشر در شناختهای درست در بینش صحیح و فهم درست از حقایق عالم است. علم و فهم درست اولین پایه برای سعادت بشر است. یکی از مهمترین معرفتها بعد معرفت خدا شناخت راهنمایان است و شناخت آن قلههای بلند علم و معرفت و اخلاق و معنویت است. این وظیفه اول ما بود. این قلهها پیامبرند و ائمه هستند و فاطمه زهراست و اولیای الهی هستند. این شناخت باید دائم صیانت شود و تقویت شود. این شناخت اولین خشت بنا برای ساختمان یک شخصیت سالم و متکامل است.
وظیفه دوم: محبت
دوم بر اساس شناخت محبت و علاقه و دوستی و عشق به این الگوهای برتر و پیشوایان پاک و ائمه هدی و پیامبر خداست. همانطور که در جلسه قبل و سخن پیشین عرض کردیم که این عشق و محبت است که ضلع بزرگی در ساختمان شخصیت انسان است. ما با محبتها و علاقههای خودمان محشور میشویم. شخصیت ما در همان دایره شعاع عشق و علاقه ما شکل میگیرد. لذا اگر کسی را بخواهید بشناسید شاخص شناخت او این است که ببینید دوستان او چه کسانی هستند و او به چه کسانی علاقه دارد این علاقههای او را که تشخیص دادید شخصیت او شناخته میشود. این علاقه و محبت و این کشش و جاذبه درونی انسان را به سمت سعادت یا شقاوت سوق میدهد. اگر علاقهها و محبتها و کششهای درونی و قلبی ما متوجه خوبیها و فضیلتها شد و گرد انسانهای بافضیلت چرخید آن کانون و مغناطیس وجود ما را به سمت خودش میکشاند. شاکله وجود و شخصیت ما بعد شناخت با عشق و علاقه و محبت ما سامان مییابد. فرمودند هل الدین الا الحب و البغض؟ اساس دین و اساس شخصیت انسان علاقههای ما و بغض و نفرتهای ماست. اگر علاقه ما به سمت فضیلت بود و نفرت ما از رذیلت بود ما انسان اخلاقی و سالمی خواهیم شد اما این فضیلتها را باید ببینیم کجا مجسم است رذایل در کجا تجسم پیدا کرده است؟ پیامبر خدا و ائمه هدی مظاهر و نمادهای فضائل اخلاقی و ایمانی و ارزشهای متعالی هستند لذا علاقهها باید به سمت قلهها و نمادها حرکت کند. علاقه به فضیلت ما را فضیلتمدار میکند. علاقه به مدار فضیلت ما را به سمت قلهها پرمیکشد. همانطور که باید مظاهر رذایل و ناپاکیها و زشتیها را بشناسیم و از آنها نفرت و دوری بگزینیم. لذا علاقه و محبت از یک سو و نفرت و دشمنی از سوی دیگر دو بالی است که انسان را پیش میبرد. مهم این است که اینها را چه طور مدیریت کنیم. عقل و دین به ما میگوید علاقهها و عشقهای خود را ببرید به سمت فضیلتهای اخلاقی و معنوی و آنجا که این فضیلتها تجسم یافته است. تجسم فضیلتها و پاکیها و شکوه و عظمتهای عالم پیامبر خدا و ائمه هدی و فاطمه زهرا و اولیای الهی هستند. رشتههای علاقه و محبت را به آن سو باید سوق داد. این دومین وظیفه ما بعد معرفت به پیامبر خدا و ائمه هدی است که عبارت بود از عشق و علاقه و محبت که درجات دارد و ما نباید در درجات این محبت متوقف شویم.
در آیه شریفه آمد النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ[2] این از آیاتی است که ولایت مطلقه را اثبات میکند و همینطور در درون مفهوم این آیه این است که رسول خدا آن قطب اصلی و محور جاذبه و قلبهای پاک و انسانهای متعالی است. در روایات آمده است که قَالَ رسولالله ص لَا يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَ إِلَيْهِ مِنْ نَفْسِهِ وَ أَهْلِي أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَهْلِهِ وَ عِتْرَتِي أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ عِتْرَتِهِ وَ ذَاتِي أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ ذَاتِهِ-[3] رسولالله فرمودند ایمان واقعی کسی پیدا نمیکند مگر اینکه من رسولالله پیش او محبوبتر از خود او باشم. ما اگر بخواهیم محبتها و علاقهها را ردهبندی کنیم باید بگوییم عالیترین حب انسان حب ذات است. فلاسفه میگویند حب ذات و کمالات ذات اصل حب است. اگر کسی دقیق نگاه کند میگوییم این ذات تعلق به خدا دارد لذا حب به خدا درون حب به ذات هست چه بفهمیم چه نه و در شعاع خدا ائمه و پیامبر قرار دارند. علاقه به آنها هم در دل علاقه به خود است. اگر گامی به پیش برداریم خواهیم دید این نفس و جان و روح ما شعاعی از عالم غیب و نفوس پاک هستند. اگر عشق به کمال داریم باید عشقمان به خدا و پیامبر بیش از عشقمان به خودمان باشد؛ بنابراین
- عشق و محبت را باید به سمت فضیلت سوق دارد.
- این عشق و فضیلت را باید به سمت صاحبان فضائل سوق داد که تجسم فضیلتاند.
- قله فضیلت خدا پیامبر و ائمه هستند.
- عشق و علاقه ما به این انوار طیبه باید افزون بر خودمان باشد زیرا آنها در سلسلهمراتب هستی بالاترند و انسان عاقل کسی است که خود را فدا و قربانی آنها میکند. النبی اولی بالمومنین من انفسهم این است.
آیه 24 سوره توبه هم میفرماید: قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ وَ أَبْناؤُكُمْ وَ إِخْوانُكُمْ وَ أَزْواجُكُمْ وَ عَشيرَتُكُمْ وَ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها وَ تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسادَها وَ مَساكِنُ تَرْضَوْنَها أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهادٍ في سَبيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقين[4].
هشت نماد را نام میبرد و میگوید انسان مؤمن باید همه تعلقات عالم طبیعت خانواده بستگان مسکن شهر دیار تجارت کار تمام این تعلقات عالم طبیعت برای او ذیل تعلقش به عالم آخرت و خدا و پیامبر است و اگر اینها افزون شدند او مؤمن پاک نیست و در معرکهها خودش را نشان میدهد. وقتی که باید خود را برای آرمانهای بزرگ و اهداف الهی و آنچه پیامبر و ائمه ما را فراخواندهاند فدا کند اگر دید آماده است که خود را فدا کند نشان میدهد که النبی اولی بالمومنین من انفسهم درست شده است و نشان میدهد اولیا و خدا و پیامبر برای او حتی از حیات مادی او محبوبترند. این مسئله بسیار مهمی است که دومین وظیفه ماست و در جلسههای بعد آن را تکمیل خواهیم کرد. باید تلاش کنیم که هم بر معرفت هم بر حب و علاقه خود بیفزاییم. به فضل الهی جامعه ما جامعه علاقهمند به پیامبر و ائمه هداست و در شرایط گوناگون این حب و علاقه وافر را نشان داده که انشاء الله این نعمت برای ما مستدام باشد.
دو سه نکته کوتاه عرض کنم. ماه آذر چند مناسبت مهم دارد یکی روز دانشجو است یکی هفته وحدت حوزه و دانشگاه است و دیگری هفته پژوهش است. اینها مناسبتهای درهمتنیده و بسیار مهم است. از یک طرف باید حقیقتاً تلاش کنیم دانشگاه در تراز بالایی باشد که مولد علم و دانش و مظهر اخلاق و فضیلت باشد. وقتی که ما برجستگان دانشگاه را میبینم کسانی را مییابیم که به این قلهها رسیدهاند. شهادت شهید بزرگوار و دانشمند فرهیختهمان شهید فخری زاده را تسلیت و تبریک عرض میکنم و به جوانان عزیز عرض میکنم این نماد جمع بین دین و اخلاق و علم و اخلاق است. شهید فخری دانشجوی تراز اسلام است مظهر جمع علم و اخلاق است مظهر تعامل با دین و مظهر حوزه و دانشگاه است و مظهر علم نافع و سودمند است. هر سه مناسبت را باید هم به دانشجویان هم حوزویان هم دانشگاهیان تبریک بگوییم هم به محققان و پژوهشگران و دو سه نکته را تأکید کنیم که هم به خاطر مناسبتهای سهگانه و هم شهادت این پرچمدار بزرگ استقلال و عزت و علم و دانش ایران و انقلاب اسلامی.
نکته اول: توصیهای به حوزه و دانشگاه
حوزه و دانشگاه ما باید مسیر ترویج و تعمیق و درنوردیدن مرزهای علم و دانش را طی کنند. هرکدام در حوزه دانشی و مأموریت خودشان باید تلاش کنند که مشعلدار علم و دانش و تحقیق باشند. ما تا روزگاری سر سفره غربیها در علوم وارداتی بودیم اما به برکت انقلاب اسلامی این پوسته شکسته شد. شهید شهریاریها و فخریزادهها نمادهایی شدند که این درس را به ما دادند که میشود از این پوستهها برونرفت و میشود از مدار علم و دانشی که غربیها فراهم کردهاند فراتر برویم. میتوانیم با دست خالی مرزها را درنوردیم. اینها معجزه آفریدند و شگفتیهای عظیمی را در تاریخ ما ثبت کردند. این شگفتیها باید تداوم پیدا کند. رهبری معظم هم در پیامشان فرمودند مسئولیت مهم همه مسئولان و دانشمندان ما این است که راه تولید علم و نظریه و پیشرفت در فناوریهای گوناگون که پشتوانه عزت ماست متوقف نشود و پرشتاب پیش رویم. اساتید و دانشجویان و حوزویان و دانشگاهیان ما علماندوزی و علمگستری و پیشرفتهای علمی را باید مهم بشمارند. ما شاخصهای علمی بزرگی داریم که نباید در آنها متوقف شویم.
نکته دوم: ارزش علم
درس دوم هم که از این شهید میشود گرفت این است که علم آنگاه ارزش دارد که در عمل خود را نشان دهد و در خدمت جامعه خود را قرار دهد و گره از کار جامعه باز کند و مایه عزت و استقلال یک جامعه شود. این نیازمند این است که دانشگاه ما این مسیر اخلاقی و دینی و انقلابی را طی کند و هفته پژوهش هم این پیام را دارد که ما در قلمرو پژوهشهای سودمند پیش برویم.
نکته سوم: انتقام خون شهید
مقام معظم رهبری نکته دیگری هم تأکید کردند که امیدواریم مسئولان به آن توجه کنند و آن نکته این است که ما باید انتقام خون شهیدانمان حاج قاسم و فخری زاده و خیل عظیم شهیدانمان را بگیریم. این انتقام هم به انتقام سخت است که در جای خود و متناسب با آن باید اقدام شود مردم این انتظار را از مسئولان دارند و مسئولان باید با شجاعت و حکمت و قاطعیت به این مسئله پاسخ مثبت دهند هم یک مقاومت و انتقام نرم وجود دارد که ادامه کارهای علمی و دفاعی است. همه ما و بهویژه مسئولان باید متذکر باشند که مقوله انتخابات امریکا و مقولات متنوع دیگری که رخ میدهد ما را سست نکند. اگر امروز در مسائل موشکی و صنایع موشکی کوتاه بیایید یقین داشته باشید روز بعد سراغ صنایع دیگر شما میآیند. از صنایع نظامی حتماً سراغ فناوریهای پیشرفته دیگر شما میآیند. آنها و بدخواهان این ملت صهیونیستها نمیخواهند عظمت ما را ببینند. این خیزش نوین ملت اسلام را ببینند. انقلاب اسلامی موج نوینی را ایجاد کرد که آنها تحمل آن را ندارند؛ بنابراین عقبنشینی کوتاه آمدن واگرایی در برابر دشمنانی که بارها امتحان دادهاند معنایش این است که قدمبهقدم جلو بیایند و ما سنگر به سنگر افتخاراتمان را از دست بدهیم. امید است که مسئولان به این توجه کنند و ملت بزرگ ما آگاه به این هستند که مقاومتهای شما برکات زیادی داشت. امروز سختیهایی که آمده را باید تحمل کرد و مسئولان باید با تدابیر نو و جدید این سختیها را کاهش دهند.
بد نیست این را متذکر شویم که در ایام کرونا در همین قم عزیز ما هزاران نفر بیکار شدند هزاران نفر سختیهای مضاعفی علاوه بر بحث گرانیها و دیگر سختیها را متحمل شدند. اینها نیازمند تدبیر و حمایت است. چند هزار نفر در مشاغل مختلف آسیب دیدند که در قم و شهرهای مختلف مخصوصاً شهرهای زیارتی و سیاحتی و گردشگری مشکلات بیشتری دارند که امیدواریم ستاد کرونا و مجموعه دولت و کرونا تدابیر بیشتری بیندیشد. اقداماتی شده است که کافی نیست. چه بانکها و چه ادارات چه دستگاههایی که مرتبط با این مشاغلاند باید یک راه جدید و ابتکارات جدیتری را پیشه کنند که مردم از این رنج بیرون بیایند.
نکته چهارم: مسائل فرهنگی بعد کرونا
نکته دیگر اینکه مسائل کرونا مسائل فرهنگی و دینی ما را هم تحت تأثیر قرار داده است. از یک طرف شعائر و مراسمهای بزرگی که جانبخش بود حیات آفرین و موجآفرین و تربیتکننده بود کاهش پیدا کرده است و از طرفی مشکلات مختلفی که فراهم آمده است. خانوادههای ما همه باید تلاش کنیم در حد توانمان مسائل تربیتی را توجه کنیم مسائل عبادی را در خانه و جاهایی که امکان دارد توجه کنیم که افت معنوی و اخلاقی در نسل جوان و جامعه ما مخصوصاً دانش آموزان ما پیدا نشود و البته برای شعائر دینی هم بهتناسب اولویتها و تشخیصی که مسئولین میدهند باید ابتکاراتی به خرج داد راههایی پیدا کرد برای اینکه این شعائر هم در فضای مجازی تقویت شود که هنوز جای کار بیشتر دارد. حوزه و دستگاهها باید کار کنند و هم اینکه در فضای حقیقی هم متناسب با آن ابتکارات جدیدی باید پیدا شود.
ظهر جمعه است از خداوند میخواهیم که اموات و درگذشتگان ما درگذشتگان کرونا که غریب به 50 هزار نفر در کشور شدهاند خداوند ارواح همه این درگذشتگان را با اولیای خودش محشور بفرماید. ارواح طیبه شهدا و شهید عزیزمان فخری زاده و همه شهدای علم و دانش و ادب و فضیلت و شهدای حوزه و دانشگاه و امام شهدا را با سید و سالار شهیدان محشور بفرمایند و همه ما را از محبان و علاقهمندان آن خاندان بفرماید و به ما توفیق عبادت خالصانه و فداکاری در راه خدا و خدمت به مردم کرامت بفرماید. سلام و درود میفرستیم بر پیشگاه صاحب امروز مولایمان حضرت بقیةالله ارواحنا فداه و از خداوند تعجیل در فرج او را مسئلت مینماییم. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
[1]. سوره آلعمران، آیه 102.
[2]. سوره احزاب، آیه 6.
[3]. الأمالي (للصدوق)، النص، ص 334.
[4]. سوره توبه، آیه 24.