محورهای سخنرانیزندگانی امام سجاددعا و نیایش در زندگی امام سجادده محور در دعای 24 و 25 صحیفه سجادیه
|
|
|
سخنرانی جمعه آیتالله اعرافی
بسمالله الرحمن الرحیم
مقدمه
ایام سوگواری سالار شهیدان و یاران باوفای آن حضرت و ایام اسارت آل الله را تسلیت و تعزیت عرض میکنم؛ و شهادت امام سجاد علیهالسلام را هم خدمت همهی علاقهمندان به خاندان پیامبر و سوگواران عاشورای حسینی تسلیت و تعزیت عرض میکنم.
زندگانی امام سجاد
چند دقیقه پیرامون شخصیت و زندگانی امام سجاد و یکی از دعاهای آن حضرت اشارههایی خواهم داشت. امام سجاد در جوانی در قصه عاشورا حضور داشتند و بر اساس مصلحت الهی با کسالتی مواجه شدند تا بهعنوان امانت الهی و پرچمدار کربلا باقی بمانند نقش مهمی در تاریخ اسلام ایفا کردند.
دو سه نقش آن حضرت کلیدی و راهبردی و استراتژیک است.
یکی نقش امام سجاد در پیامآوری عاشورا و ماندگاری آن و در نگهداری این واقعه و قصه جانگداز در حافظه تاریخ و ذاکره تاریخ. ایشان و زینب کبری و همه آنهایی که در این کاروان نور و رسالت حضور داشتند این پرچم ماندگاری کربلا را بر دوش کشیدند.
دومین نکتهی مهم این است که امام سجاد در طول چند دهه بعد از عاشورا تلاش داشتند که عاشورا در آن جایگاه بلند و راقی خود بماند و تحریف نشود و از آن اوج و سطح بالا تنزل پیدا نکند.
دوستان مستحضرید که پس از عاشورا و دوره پسا عاشورا ما شاهد مقاومتها و نهضتها و شورشهایی هستیم که بعضی از آنها به خونخواهی امام حسین انجام شد اما همهی آنها در یک سطح پایینتری بود و هیچکدام از آنها در راستای عاشورا قرار نگرفت.
امام سجاد ازیکطرف میبایست این واقعهی بزرگ و راهبردی رو برای آن نسل و نسلهای آینده حفظ کنند و از طرفی تلاش کنند که این حادثه دور از تحریف بماند و از سوی دیگر باید تلاش میکردند که عاشورا در حوادث بعدی لوث نشود و بتواند نقش خود را هم برای آن زمان و هم برای اعصار بعدی ایفا بکند.
اینها جز مأموریتهای کلیدی حضرت بود و ایشان بهخوبی از عهدهی آن برآمدند و همین دلیل عاشورا ماند و محو نشد. عاشورا پیامهای خود را به نسل امروز و نسلهای بعد منتقل کرد و به شکل نسبی جریان تاریخ اسلام را اصلاح کرد و بهطور عمیق آن پیام ماندگار خاندان پیامبر را ابلاغ کرد.
اینیک بعد از ابعاد زنگی امام سجاد بود که در آن سه چهار نکته کلیدی وجود دارد که من بهصورت فشرده از آن عبور کردم.
اینکه امام سجاد در مقابل قصه مختار و نهضت توابین و جریانهای مکه و مدینه که بعد از عاشورا اتفاق افتاد موضع مشخصی اعلام نکردند تفسیرهای مختلفی شده. بعضی میگویند که اینها مخالف بودن و بعضی میگویند نه موافق بودند و در پشتصحنه فعالیت میکردند. ازنظر من نه این و نه آن. البته ضمن اینکه با بعضی از مسائل موافقت نسبی داشتند اما نمیخواستند عاشورا با اینها مساوی شود و میخواستند عاشورا در آن اوج نقشآفرینی و پیامرسانی بماند و برای تاریخ آینده هم بماند.
اینیک نقطه درخشان و بسیار حساس امام در قبال عاشورا بود اما محور دیگری که در زندگی امام سجاد خیلی برجسته است محور دعا و نیایش است.
دعا و نیایش در زندگی امام سجاد
دعا یک حقیقت ناب و زلالی است که در تاریخ انبیا و در تاریخ اسلام و در متون اسمانی ریشه و عمق دارد و دعا جزئی از هویت یک انسان مؤمن است انسان مؤمن نمیتواند بدون دعا زندگی کند.
انسان مؤمن کسی است که خود را در پرتو دعا میبیند و با آن خو گرفته و با آن زندگی میکند و اینگونه در ذات و هویت ایمانی انسانها قرار دارد.
دعا و تعلق به خداوند از اعماق وجود و فطرت پاک انسانها میجوشد و همواره موجب تعالی وجود انسانها میشود؛ و لذا ماهم دعاهایی داریم هم در کتب آسمانی پیشین و هم در قران کریم هم در زبان پیامبر و ائمه هدی.
اما دعا در مکتب امام سجاد به اوج و قله رسیده، غیر از صحیفه سجادیه که یک اثر ماندگار برای ماست و تراث عظیمی است که در تاریخ تشیع در کنار نهجالبلاغه سهم بزرگی ایمانی ما دارد. فعلاً در صحیفه موجود 54 دعا هست غیرازاین بیش از 200 دعا و نیایش از امام سجاد نقلشده بنابراین دعا در مکتب امام سجاد به قله رسیده و دامنه پیداکرده و حجم بزرگی پیداکرده و ازلحاظ معنا و مفهوم هم دعا در مکتب امام سجاد شامل تمام معارف الهی شده.
در حقیقت وقتیکه ما به قرآن و روایات مراجعه میکنیم تبیین معارف و ابلاغ پیامهای دین در حوزه اعتقادات و احکام و اخلاق با غالبهای تبیینی و تشریحی را میبینیم.
آیات و روایات که معارف الهی را تبیین میکنند و از طرف دیگر مقوله دعا و مناجات یک راز و نیازی است باخدا، استغفار است، ذکر است، درخواست و تمناهایی است که انسان در پیشگاه خداوند میکند.
این دو مقوله است یک بیان تبلیغ و تبیین معارف الهی در قران و روایات یک ادبیات و زبان و بیان نیایشگری، ستایش گری، گفتوگو باخدا، راز و نیاز با حضرت حق برای استغفار و توجه به خدا و سیر آن مدارج؛ خب این دوتا خط است اما وقتی ما در صحیفه سجادیه بهطور ویژه وارد میشویم میبینیم که این دو خط موازی اینجا به هم رسیده؛ و میبینیم که دعاهای امام سجاد و ائمه ما ضمن اینکه دعاست و نیایش است و سخن گفتن با خداوند و حضور در پیشگاه خداست در قالب دعا و مناجات و مضامین نیایش گری و ستایش گری همزمان در این دعا گویا و همه معارف تجلی پیداکرده عقاید، اخلاق آن منش و سبک زندگی اسلامی در دعا ازخداخواسته میشود و لذا این دو کارکرد رو در مکتب اهلبیت و بهویژه در زندگی امام سجاد و بالأخص در صحیفه میبینیم.
شما به صحیفه سجادیه نگاهی بکنید در 54 دعا یک دوره سبک زندگی اسلامی در آنها تشریح شده این از آن زیباییهای دعا در مکتب اهلبیت و بهویژه در صحیفه و در دعاهای امام سجاد است.
خب این دو نقش کلیدی و محور اساسی در زندگی امام سجاد است البته در کنارش محورهای دیگر هم هست.
بهعنوان نمونه دعای 24 آن حضرت که برای پدر و مادر هست را بیان میکنم.
دعای 25 دعای حضرت برای فرزندانشان است. وقتی این دوتا دعا رو در کنار هم بگذاریم نشاندهنده یک خانواده کامل و سالم و اسمانی است.
ما در خطبهها در طول چند سال روابط همسران را تبیین کردیم که بهصورت کتاب هم منتشرشده در 25 اصل در روابط همسران و بعد هم در روابط فرزندان و سایر روابط خانوادگی بحثها ادامه دارد من آن را الآن ادامه نمیدهم اما این دعای 24 و 25 را یادآوری میکنم به عزیزان که اینها را بخوانید این دو دعا حکایتگر خانواده سالم ایمانی و اسلامی است. حالا در این دو دعا که رابطه با فرزند را تبیین میکند ضمن اینکه دعاست ده محور در این دعا بیانشده که من فقط تیتروار بیان میکنم و بعداً شما خودتان مطالعه کنید.
ده محور در دعای 24 و 25 صحیفه سجادیه
فرزندان از خردسالی تا نوجوانی و جوانی و تا بعد از حیات پدر و مادر باید این دعا را توجه کنند.
1_اهمیت حقوق پدر و مادر را بیان میکند و میگوید خدایا باید آن راه و رسم برخورد با پدر و مادر را به من الهام بکنی «الهمنی علم ما یجب لهما علی الهاما» خدایا این را تو باید به من الهام بکنی و من بهتنهایی نمیتوانم از عهده همه حقوق پدر و مادر بربیا بیایم این است جایگاه پدر و مادر استوار میکند و روابط را محکم میکند
2_ محور دوم این است که میگوید من در برابر پدر و مادر نباید در اوج حساب بری و ترس باشم مانند ترسی که از یک پادشاه کسی داشته باشد همزمان در اوج مهربانی و دوستی و صمیمیت باشم آنطور که مادر به فرزندش عشق میورزد معنی انسان هم باید حساب ببرد و هم در اوج عشق و محبت باشد
3_ محور سوم این است که باید رابطه فرزند با پدر و مادر بهگونهای باشد که ساعت آنها و جلب رضایت آنها برای او شیرین باشد دلنشین باشد در آن حدی که حضرت میفرماید خداوندا کاری بکن در من که اطاعت از پدر و مادر از آنکسی که نیاز به خواب دارد و میخوابد برایم لذتبخشتر باشد پس از رسیدن یک تشنه به آب گوارا برای من شیرینتر باشد رابطه من با پدر و مادر از سر سیری و ظاهری و سطحی نباشد و با عشق شیرینی در محضر پدر و مادر باشم.
4- رضایت آنها را بر خودم مقدم بدارم.
5- هرچه برای آنها کار میکنم کم بشمارم؛ و کار کم آنها را برای خودم بزرگ بشمارم.
6- آدابی را ذکر میکند دراینباره که من صدای آرامی داشته باشم اخلاق خوبی داشته باشم و دل متوجه به پدر و مادر داشته باشم.
7- به خاطر خدمات آنها دائم آنها را دعا بکنم.
8- اگر کوتاهی هم دارند آنها را ببخشم استغفار بکنم برای آنها اینها خیلی نکتههای مهمی است.
9- این دعا در همه احوال ادامه داشته باشد.
10- این ارتباط من تا بعد از مرگ هم ادامه داشته باشد.
ده نکته کلیدی است که امام در زندگی با پدر و مادرهایمان تبیین کرده است رابطهای که از وقتی ما به تمیز میرسیم و میفهمیم شروع میشود و تا پایان عمر ما ادامه دارد. برای اینکه بعد از مرگ هم انسان با آنها رابطه دارد. اعمال نیکش به آنها میرسد و حتی ممکن است مابعد از مرگ آنها عاق پدر و مادر شویم. مجموعهای از تعالیم بلند خانوادگی است که در این دعا ذکر شده در دعای بعدی هم برعکس، آن وظایفی که پدر و مادر در قبال فرزندان دارند در قالب این دعا ذکر کرده دعا در مکتب امام سجاد علیهالسلام محور سازنده سبک زندگی اسلامی است.
چند نکته:
نکته دیگر در بخش دیگر عرایضم ذکر میکنم ضمن اینکه این سخنان بهجای خطبه میشود باید متذکر به تقوای الهی شویم و دائم خودمان را در فضای خانه در فضای کار و در فضای جامعه همواره باید به تواصی تقوا و حق بکنیم تقوا آن عمود ایمان ما و زندگی اجتماعی ما باید باشد. چند نکته را در اینجا یادآوری میکنم
یکی آنچه ما در موج جدیدی در برخی از کشورهای شاهد بودیم در توهین به قرآن کریم و پیامبر عظیمالشأن این را باید واقعاً نکوهش کرد این وظیفه همه امت اسلامی است که این حرکات زشت و پلید را نکوهش بکنند به فضل الهی حوزههای علمیه و مراجع عظام و نهادهای دینی و طبقات گوناگون در کشور ما محور مقاومت و در جهان اسلام این تعرض ناشایسته را محکوم کردهاند.
و اخیراً هم مقام معظم رهبری به زیبایی زشتی این عمل را تبیین کردند در اینجا من بهطور فهرستوار عرض کنم:
یکی اینکه معتقدیم آزادی بیان به معنای توهین و جسارت نیست این خطایی است که بعضی از غربیها داشتند یا بهعمد یا خطاکار ناشایسته ایست ارزشهای انسانیای وجود دارد که نمیشود اینها را به توهین بست و در جامعه بشری ایجاد اختلاف کرد عواطف صدها میلیون انسان را در جهان مورد تعرض قرارداد این آزادی بیان به معنای آزادی توهین و نفرتانگیزی و نفرت پراکنی نیست کار زشت سلمان رشدی و بقیه این تعرضها ننگی در تاریخ بشر است و در تاریخ کشورهای غربی هست بهویژه دولتمردانی که از این حرکتها حمایت میکند باید تأکید بکنیم که این سخن اختصاص به پیامبر اسلام و قرآن کریم ندارد یا الهی و مقدسات الهی همگی همینطور است موسی حضرت عیسی همگی هم این وضع را دارند قرآن کریم بهعنوان کتاب تمدن ساز پیامبر اسلام بهعنوان شخصیتی که بر همه بشریت حق دارد حقشان باید رعایت بیشتری شود.
خود غربیها هم گفتند که تمدن اسلام که نقطه عطفی در تاریخ بشر بود کاروان صلح و کاروان علم و تمدن بشر را پیش برد این گنج فاخر و تراث عظیم توهین قرار بگیرد. هم واقعاً این کار درستی نیست و هم در روابط بینالملل خطایی ست باید جبران شود. اینجا البته باید از وزارت خارجه و دیپلماسی و دولتمردان این را خواست که باید در مقابل این توهینها و جسارتها محکمتر ایستاد و اعلام موضع کرد.
تلاش بکنند عزیزان جبهه واحدی را تنظیم کنند در برابر این جسارتها و تعدیهایی که به عالم اسلام میشود از این نوع مسائل تا مثل قصه فلسطین هم همینطور است مثل بقیه مسائل نماد عزت اسلام است فراتر از مرزها این شکلی که ما داریم میبینیم بعضی از دولتهای حقیر ذلیلانه برقرار میکنند. این چیز بسیار زشتی است قطعاً تداوم پیدا نمیکند و امت اسلام بیدار است محور مقاومت در اوج اقتدار است انشا الله همه اینها غالب خواهند شد نیاز به یک منشور بشری داریم که جلوی این تعدیات را بگیرد انشاء الله همه وظایف را عمل کنیم.
نکته دیگر اینکه آغاز سال تحصیلی را به همه دانش آموزان مدیران و دبیران و همه دستاندرکاران تعلیم و تربیت در آموزشوپرورش در دانشگاهها در حوزههای علمیه تبریک عرض میکنیم این سه ضلع آموزشوپرورش در کنار هم وظایف مهمی دارند امیدواریم که سرشار از نشاط و پیشرفت و اخلاقی در این مراکز علمی شاهد باشیم مشکلات کرونا ما را از پیشرفت علمی و اخلاقی باز ندارد البته تمام قوانین سلامت و بهداشت را باید رعایت کرد رشد علمی ما پایین نیاید مجازی رفتن مانعی ندارد اما باید رشد علمی را پاس داشت معلمها مدیران همه باید همکاری بکنند که رشد علمی دانشآموز و دانشجو طلاب و دانشپژوهان ما روزافزون شود. کارهای جدید نهتنها تنزل نکنیم بلکه ترقی کنیم البته مسائل اخلاقی را هم مهم به شماریم.
ما برخی از آسیبهای اجتماعی در این فضا با آن مواجهیم هشدار رهبری را هم در مسائل اخلاقی سیاسی و اجتماعی بشماریم پنهان که برخی از شاخصهای غربی در اینجاوآنجا نباید شکل بگیرد گاهی آموزشوپرورش و دستگاههای آموزشی ما هشدارهایی را که ایشان نسبت به سند ۲۰۳۰ دادند جدی بگیرند مهدکودکها را باید مهم به شماریم شخصیت کودکان ما در آنجا ریخته میشود سوادآموزی جریانی است که ما گامهای بزرگی در آن برداشتیم نباید به خاطر شرایط کرونا متوقف شود.
نکته دیگری هم که در اینجا باید عرض کنم این است که ما در شرایط کرونا که در ایران و جهان برقرار است مشکلات مردم روزافزون شده است در کنار تحریم و نوسانات ارزی و امثال اینها و حرکتهای … و کمکهای مردمی کمکهای مؤمنانهای که در ایام عزاداری مستمر ادامه داشت مسئولین ما برنامهریزی داشته باشند شرایط بخشهایی از کشور ما در شرایط سختی است وظیفه همه ماست که به آنها توجه بکنیم. فکر میکنم از مردم عزیزمان گروههای جهادی بسیجی مؤسسات خیریه نهادهای مثل کمیته امداد بهزیستی امثال اینها ما باید حرکتهایشان را ادامه دهند اما دستگاههای بزرگ و مسئول دولتی وظایف مهمتری دارند بتوانند در قبال مردم به آنها عمل بکند. لازم است که سپاسگزاری بکنم. عزاداران و سوگواران سالار شهیدان با رعایت قواعد بهداشت و سلامت مردم حقیقتاً شکوه عاشورا را حفظ کردند و امواج پیام عاشورا را صیانت کردند شاهد عزاداریهایی بودیم که با منطق و پیامهای عاشورا و رعایت سلامت مردم انجام شد از همینجا باید از همهی آنها سپاس گذار باشیم و تشکر بکنیم از همهی دستاندرکاران بهداشت و درمان و سلامت کشور. آرزوی علو درجات راداریم برای شهدای عالیمقام شهدای دفاع و مدافع حرم و شهدای مدافع سلامت و برای همهی عزیزانمان در پیشبرد کشور و حل مشکلات کشور آرزوی توفیق داریم خداوند انشا الله همه ما را مشمول عنایت و الطاف خودش بفرماید اموات و درگذشتگان ما و شهدا و امام شهدا را با اولیاء خودش محشور بفرماید همهی مشکلات و چالشهای جامعهی ما و جامعهی اسلامی مرتفع بفرماید و بلای کرونا را از سر همهی ما دفع بفرماید و آفاق رفاه و ابواب نور و آسایش و زندگی سالم را به رو ما بهویژه جوانان ما بگشاید و قلب منور امام عصر را از ما راضی و خشنود بفرماید همهی خدمت گذاران به اسلام مقام معظم رهبری مراجع عظام را در پناه خودش مصون و مؤید بدارد.