محورهای سخنرانیمکتب پرفروغ عاشوراحضور زنان در صحنه عاشوراکرونا و عزاداری
|
|
|
سخنرانی جمعه آیتالله اعرافی
اعوذبالله بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسماللّه الرحمن الرحیم الرّحیم الحمد لله رب العالمین نحمده علی ما کان و نستعینه من امرنا علی ما یکون و نؤمن به و نتوکل علیه و نستغفره و نستهدیه و نعوذ به من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا ثم الصلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا و حبیبنا ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین الاطهرین و لا سیّما بقیة الله فی الارضین.
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ﴾[1]
عباد الله اوصیکم و نفسی بتقوی الله. السلام علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک. همه شما و خودم را در ایام سوگواری سالار شهیدان به عزاداری خالصانه و عرض ادب و ارادت به پیشگاه سالار شهیدان و یاران باوفای آن و رعایت تقوا و شئون الهی و فرمانهای الهی در همه احوال و شئون زندگی سفارش و دعوت میکنم؛ و ایام سوگواری سالار شهیدان و یاران با وفای آن حضرت را به حضور شما بینندگان عزیز تسلیت و تعزیت عرض میکنم و آرزوی قبولی طاعات و عبادات و عرض ادبها و ارادتها و سوگواریهای شما در پیشگاه خداوند دارم؛ و امیدواریم به برکت این سوگواریها و عزاداریها مشکلات امت اسلام و کشور و مردم عزیز و شریف ما مرتفع شود و شر و بلای جهانگیر کرونا از عالمیان و امت اسلام و ملت عزیز ما برداشته شود انشاء الله.
مکتب پرفروغ عاشورا
در لحظاتی که با شما بینندگان سخن میگویم در سخنی که بجای خطبه است و مطالبی را طرح میکنم به برگی از برگهای زرین عاشورا اشاره خواهم کرد. عاشورا مکتب پرفروغ و پرشکوه و پر راز و رمزی است که مانند آن در حوادث و وقایع تاریخ نبوت و امامت و ولایت کمتر میتوان پیدا کرد. حقیقتاً قصه عاشورا که به یک معنا حدود 10 ماه طول کشیده از زمانی که اباعبدالله الحسین از مدینه به سمت مکه سپس کوفه و میانه راه به سمت کربلا حرکت کردند و پس از آن سفر اسیران سرافراز عاشورا به سمت کوفه و شام و بازگشت آنها به مدینه سفر چندماهه طولانی است؛ اما به یک معنا هم عاشورا خلاصه در دو سه روز میشود و به یک معنای خاص خلاصه در یک نیمروز میشود که وقت کوتاهی است ولی به عظمت تاریخ بزرگ و بلند است. عاشورا در تاریخ بشریت یک قطعه فوقالعاده ممتاز و بینظیر است. از یکسو اوج اخلاص و فداکاری و شجاعت و ایثار و تجلی آن همه فضائل الهی و اخلاقی و آسمانی و از سوی دیگر جلوهگری نهایت قساوت و بیرحمی و بیعدالتی در سپاه مخالف. این صحنه آزمون بزرگی بود که آنقدر عظمت داشت که هم در عصر خود دودمان بنیامیه را در هم پیچید و اهداف بسیار خطرناک آنها را نقش بر آب کرد و طرحهای آنها را به زمین زد و جلوی انحراف بزرگ در تاریخ اسلام را گرفت و هم اینکه بهعنوان یک پدیده تاریخی و اجتماعی ماند و در گذر زمان نورافشانی کرد. این پدیده فوقالعاده و ممتازی است و در این حادثه بسیار بزرگ و عظیم و پرشکوه ما گویا میبینیم که همه اسلام و معارف الهی و درسهای بزرگ اخلاقی اجتماعی و سیاسی اسلام در آینه عاشورا تجلی کرده است. عاشورا یک آینه تمام نمای همه اسلام و ارزشهای متعالی آن است. عاشورا جام جهان نمایی است که همه قدرت الهی و تجلیات الهی در آن ظهور و بروز پیدا کرد. دهها بلکه صدها راز و رمز و سر و درس و الهام در این آینه جمع شده است و این راز ماندگاری و بقاء عاشوراست و راز آن است که عاشورا از گذر عصرها و نسلها عبور کرده است و گذرگاههای فراوانی را پشت سر گذاشته و خود را حفظ کرده بلکه روز به روز بر عظمت و شکوه آن افزوده شده است.
جالب است که بعد از قریب هزار و چهارصد سال میبینیم که عاشورا زنده است و پرچمش در اهتزاز است و درسهایش طنینانداز است و امواج آن در حال پیشرفت است و شعائر آن در حال درخشش روزافزون است و امروز ما در تقریباً همه کره زمین در ایام عاشورا میبینیم یک پرچم به نام سالار شهیدان برافراشته است. من به دلیل ارتباط دائمی که با کشورهای مختلف در دو سه دهه گذشته داشتهام هر سال این را کنترل میکردم که شعار عاشورا در کشورهای عالم چگونه است. ما دیدیدم در پرتو انقلاب اسلامی این شعار گسترش پیدا کرد این امواج طنینافکن شد این پرچم در همه عالم به اهتزاز در آمده است. این پیشرفت ادامه دارد و البته یک محور بزرگ در این پیشرفت ملت بزرگ ایران و انقلاب شکوهمند اسلامی و شما مردم قم و ملت عزیز ایران هستید؛ بنابراین عاشورا کلکسیونی از همه حقائق دین و معارف آسمانی و ارزشهای متعالی است.
حضور زنان در صحنه عاشورا
یکی از برگهای زرین عاشورا حضور زن و خانواده در عاشوراست. زن در منطق اسلام یک مفهوم خیلی نمادین و متعالی دارد بر خلاف منطق جاهلی نوین که زن را ابزار شهوترانی مرد میخواهد و ارزش او را از اوج انسانی و فضائل به حضیض حیوانی فرومیآورد در منطق اسلام زن صاحب معرفت است دارای استعدادهای وافر است جایگاه متعالی دارد و پیشران حرکتهای اجتماعی و ارزشمند است. شما حضرت خدیجه را حضرت فاطمه را حضرت زینب سلامالله علیها را ببینید و فهرست بلندبالای زنان قهرمان عابد عارف پاک پاکیزه فداکار و ایثارگر را در تاریخ اسلام ورق بزنید خواهید دید زن در منطق اسلام و گفتمان انقلاب اسلامی که برآمده از اسلام عزیز است جایگاه متعالی دارد. زن در اینجا محور خانه است نورافشان فضا و محیط خانه است تربیتکننده نسلهای رشید و خوب است و درعینحال نقشآفرین در عرصههای اجتماعی متناسب با ارزشهای متعالی اسلام است. مقوله زن امروز مقولهای است که گفتمان انقلاب اسلامی با گفتمان غربی با آن در تعارض است. ما نه زن را از نقشآفرینی اجتماعی و فکری و معرفتی جدا میبینیم و نه آنکه زن را ابزاری از دست شهوتهای شهوترانان، بلکه یک الگویی از نقش زن قائلیم که الگوی عقلانی و منطقی و اثرگذار است.
با همین سؤال سراغ عاشورا برویم. با یک پدیده بینظیر این قطعه بسیار مهم تاریخ بشر که عاشوراست که الهامبخش همه آزادگان جهان است و تضمینکننده عدالت و آزادی و غلبه بر زورگویان عالم است در این صفحه زرین عاشورا زن چه جایگاهی داشت. اگر به آمار و ارقام برگردیم زنان قهرمان و ایثارگر و نقشآفرین صحنه عاشورا را اگر بخواهیم فهرست کنیم از 20 تا حدود 60 زن شمرده شده است. قدر متیقن 20 زن در کنار مردهایشان حضور داشتند و در پیشرانی حرکت عاشورا و تشجیع همسران و فرزندانشان نقش مهمی داشتند. البته طبق نقلهای دیگر تاریخ تا حدود 60 یا 61 زن از زنان حاضر در صحنه جانگذاز عاشورا برشمرده شده است. قریب 30 نام از آنها در تاریخ موجود است. در کنار مردان و جوانان و کهنسالان و اقوام و نژادها و صاحبان فرهنگ و نژادهای گوناگون میبینیم حداقل حدود 20 یا 30 زن قهرمان در این منظومه 200 یا 300 نفری عاشورا که حداکثر این غافله با همه بچههایی که حاضر بودند در این حدود است که شهدایشان معروف به هفتادوچند نفر است.
چند نمونه از زنان مهم عاشورا
ببینیم که این منظومه حداقل 20 یا 30 نفری از زنان نقش مهمی داشتهاند. من بهعنوان نمونه زنانی که در کنار شوهرانشان بودهاند و شوهران و فرزندان خودشان را از دست دادهاند به نمونههایی اشاره میکنم. نمونههای خیلی برجسته و فوقالعاده جذابی است از فداکاری آنها.
خانمی در کربلا وجود دارد به نام ام عبدالله ابن عمرو که در تاریخ این طور دارد که کانت تشجع ابنها علی القتال. همین طور فرزندش را ترغیب میکرد به جنگ در کنار سالار شهیدان تا اینکه از صحنه برگشت به طرف خیمهگاه. پسر به مادرش میگوید تو راضی هستی؟ مادر میگوید راضی نمیشوم تا وقتی که در دفاع از اباعبدالله جان بدهی. این زن قهرمان و آزادهای است به نام ام عبدالله ابن عمرو.
دوم ام عمرو ابن جناده است که بعد از اینکه همسرش به شهادت رسید فرزندش هم آمد امام حسین به او گفت برگرد تو پدرت شهید شده مادرت به تو نیاز دارد و چشمانتظار توست. وقتی بچهای که پدرش شهید شده بود برگشت به خیمهگاه مادر گفت نه، برو دفاع کن و به امام این غلام و فرزند نوجوان گفت مادر من مرا به این رزم فرستاده است.
همینطور ام عبدالله ابن حسن المجتبی داریم که غلامی است که لم یراهق. این مادر بزرگوار او را به رزم میفرستد. خدیجه بنت امیرالمؤمنین که دختر امیرالمؤمنین بود باز هم همسر و هم فرزندش را از دست داده است. رباب همسر امام حسین همینطور. رقیه بنت امیرالمؤمنین همینطور، ام وهب همینطور که دائم فرزندش را برای شهادت تشجیع میکرد؛ و یا زوجه علی ابن مظاهر که او را تشجیع به حضور میکرد.
حداقل 20 یا 30 زن قهرمان شجاع پابهکاری داریم که گاهی پشتوانه این بودند که مرد را به صحنه فرستادند. فرزندانشان را تشجیع به دفاع و شهادت در راه خدا کردند. این زن در کربلاست. حتی گاهی زنانی وارد صحنه برای دفاع میشدند که امام آنجا ممانعت میکرد. این نقش زن در کربلاست.
حال در قله زنان نقشآفرین کربلا حضرت زینب قرار دارد. حضرت زینب سلامالله علیها قهرمانی است که از مدینه تا مدینه در کنار سالار شهیدان و بعد امام سجاد در تشجیع و آرامش دادن و طمأنینه دادن و در انتقال پیام قتلگاه به همه عالم در آن عصر و اعصار بعد رهبری میکرد. این زن بود که این پیام را منتقل کرد و با آن عظمت و شکوه در برابر یزید و عبیدالله ابن زیاد آن خطبههای آتشین را ایراد کرد که حقیقتاً باید با آب طلا آن را بر تارک تاریخ نوشت.
الگو بودن این زنان برای زنان جامعه ما
من اینجا میخواهم به دختران عزیز به خواهران بزرگوار مادران گرامی زنان سرافراز عرض کنم شما الگوهایی مثل زینب و فاطمه و خدیجه سلامالله علیهن دارید. الگوهایی مثل این 20 یا 30 زن قهرمان دارید که بعضی همسر و فرزند از دست دادهاند باز با رشادت در کنار حضرت زینب ایستادند و پیام عاشورا را به عالم منتقل کردند؛ مانند زینب ما در تاریخ نداریم. زینبی که اسیر است ولی در واقع عبیدالله و یزید را به اسارت گرفته. با شجاعت و ابتکار و عظمت و شکوه سخنان خود یک زن اسیر ماتمدیده است اما در حقیقت آن حاکمان زورگو را اسیر خود کرده است. این زن در کربلاست و الهامهای بزرگ آن است و خوشبختانه ما در عصر انقلاب اسلامی این الگوی متعالی زن در عاشورا و کربلا، زن در صحنه، زن پاکدامن عفیف و با حجاب اما دارای علم و آگاهی را احیاء کردیم. زنان ما نقش بزرگی داشتند. امام سجاد به زینب کبرا فرمود انت بحمد الله عالمه غیر معلمه و فهمه غیر مفهمه. تو بانویی هستی که علمت لدنی و جایگاهت آسمانی است. این نقش بزرگ زن است.
عصر امروز عصری است که باید انقلاب اسلامی این الگو را در برابر الگوهای متحجرانه پیشین و الگوهای متهتکانه امروز جاهلیت غرب احیاء کند. نه الگوی تحجر گوشهگیری بیاعتنایی به زن را قبول داریم و نه آن الگوی تهتک و ابزارسازی زن را قبول داریم. زن عالم و دانشمند است و نقشآفرین. در عصر انقلاب اسلامی زنان ما در قلمروهای مختلف درخشیدند و اینها درسهای بزرگ عاشوراست.
در بخش دیگر و پایان این سخن ضمن عرض تسلیت و تعزیت مجدد خدمت همه جوانان عزیز، عزاداران بزرگوار و ملت شریف ایران چند نکته را به مناسبتهای روز اشاره میکنم.
کرونا و عزاداری
یکی اینکه انتظار میرود امسال در شرایط کرونا طبق آنچه مراجع عظام فرمودند رهبری معظم بر آن تأکید کردند ما شکوه عزاداری را با شکوه رعایت مقررات سلامت و بهداشت در هم بیامیزیم. کسانی عزاداری را کوچک نشمارند و تعطیل نکنند کار درستی نیست. عزاداری در خانه و محیط ما باید پرچم برافراشتهای باشد؛ اما نباید این عزا را ابزار و وسیلهای قرار دهیم برای اینکه سلامت مردم تهدید شود و جایگاه دین و منزلت دین کوچک شمرده شود. دشمنان هم نگاه میکنند. برای ما هم سلامت مردم مهم است و هم اینکه نگاه بیرون هم به مراسم دینی و عزای حسینی نگاه منفی نباشد و این مقتضی این است که با ابتکار و خلاقیت و رعایت ضوابط و قواعد عزا را اقامه کنیم.
خوشبختانه در همین قم هیئات عزیز ما هیئات عزاداری کوچک و بزرگی هستند که تا آنجا که من اطلاع دارم با دلسوزی و مهربانی و شفقت و سوز و دقت آمدهاند که این مشعل را روشن نگاه دارند اما سلامت مردم را هم پاس بدارند و در همه برنامهها به این نگاه کردهاند. ما در کرونا نشان دادیم که علم و دین در کنار هم در منطق ما قابل جمع است. منطق ما منطقی عقلانی و آسمانی است و در عزا هم این منطق باید جلوهگر باشد. من از همه هیئات عزاداری، جوانان پرشور عزیزانی که در مساجد و تکایا و محیطهای گوناگون عزاداری اقامه میکردند و خواهند کرد تشکر میکنم و تقاضا دارم همانجور با ابتکار و خلاقیتتان بین عزا و سلامت جمع کنید.
چند نکته
نکته اول که باید اشاره کرد این است که ما در کرونا و این بلای جهانگیر که شلاق الهی بود و بیدارباش بود در عصری که ما به علم و دانش مغرور بودیم که نه قدرت دست خداست و ما با آسیبهایی مواجه هستیم که مردم باید آن آسیبها را حل کنند. گروههای جهادی ما طلاب و دانشجویان و بسیجیان ما بحمد الله خوش درخشیدند این درخشش باید ادامه پیدا کند با توجه به استمرار این بلا. یکی از مشکلات، مشکلات معیشتی طبقات متوسط است. در انفاقهای مؤمنانه در ماه مبارک و پس از آن در رسیدگی به طبقات محروم کسانی که شغلشان را از دست دادهاند اقدامات خوبی انجام شد باید توسط مردم و نهادهای امدادی ادامه پیدا کند و نباید متوقف شود.
دوم مشکلات روحی روانی در جامعه آمده باید با مشاورههای دینی و درست دردهای روحی در جامعه را التیام ببخشیم.
سوم مشکل فاصلههای اجتماعی است. ما باید فاصلههای اجتماعی را رعایت کنیم. مراسمهای بزرگ کمتر برگزار میشود. این مقداری موجب گسستهای اجتماعی میشود. با استفاده درست است فضای مجازی با رعایت قوانین و قواعد بهداشتی باید دلها را به هم نزدیک کنیم و تبعات اجتماعی که پیدا میشود را جبران کنیم.
چهارم کاهش مراسمهای عبادی و شعائر است که این هم لطمه میزند. چه عزا چه مراسمهای عبادی جماعت و جمعه. ما مطابق قواعد هم باید اینها را برگزار کنیم و جایی هم که اگر تعطیل میشود باید جایگزین داشته باشیم و عبادت را قویتر کنیم. این نیاز امروز ماست. لذا در خانهها باید به بحث عبادت بیشتر توجه شود.
پنجم: مشکلات علمی که پیدا میشود. وضع آموزشوپرورش دانشگاهها حوزهها وضع پرنشاطی مثل قبل نیست. باید برنامه ریزان و اساتید و مدیران برنامهریزی کنند که افت علمی تحصیلی در دانش آموزان و دانشجویان و طلاب نداشته باشیم.
نکته آخر اینکه ورود بچههای ما به فضای مجازی برای تحصیل و اینها لازم و مفید است اما ما از فضای مجازی باید بهره درست ببریم. مسئولین باید به توسعه شبکه ملی و پاکسازی فضای مجازی توجه کنند. خانوادهها و مربیان هم توجه بیشتری باید داشته باشند.
امیدواریم خداوند همه ما را به اطاعت و فرمانبری از خود و رعایت شئون الهی و عزاداری واقعی موفق بدارد و شر دشمنان را به خودشان برگرداند و منافقانی که در امت اسلام در همین ایام آمدند روابط با اسرائیل را پایهگذاری کردند حاکمان جائر امارات اینها را رسوا کند و انشاءالله شر دشمنان و مستکبران را به خودشان بازگرداند.
و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین و السلام علیکم و رحمه الله وبرکاته.*
[1] – سوره توبه، آیه 9.