شخصیت علمی:
استاد علیرضا اعرافی به سال 1338 در شهر میبد استان یزد دیده به جهان گشود. ایشان پس از گذراندن روخوانی قرآن کریم، ادبیات و احکام اولیه در دوران کودکی نزد پدر و اساتید دیگر، در سال 1349 به قم هجرت کرد و دروس کلاسیک را پی گرفت و به سال 1350دروس حوزه را آغاز و با ذوق و ذکاوت ذاتی و تلاش و کوشش تحسینبرانگیز بهسرعت دروس مقدماتی و دوره سطح حوزه را به پایان برد؛ بهگونهای که در سال 1356 در درس خارج فقه و اصول بزرگان حوزه حاضر شد. استاد اعرافی از آن دسته از شخصیتهای دینی و علمی است که مکتب اساتید بسیاری را در رشتههای گوناگون درک و از محضر هر یک از آنان خوشهچینی کرده است ایشان که در درس خارج فقه و اصول، شاگرد اساتیدی چون آیتاللهالعظمی حاج شیخ مرتضی حائریره، آیتاللهالعظمی فاضل لنکرانیره، آیتاللهالعظمی وحید خراسانیدامت برکاته و آیتاللهالعظمی جواد تبریزیره بود، در درس تفسیر قرآن آیتالله میرزاعلی مشکینیره و هیئت علامه حسنزاده آملیره شرکت جست و کتابهای فلسفتنا و اقتصادنا شهید صدرره را نزد آیتالله سیدکاظم حائریحفظه الله فراگرفت. ایشان طی سالهای تحصیل، از شرکت در دروس فلسفی بازنماند؛ اسفار اربعه، برهان شفا، فصولالحکم و تمهید القواعد را نزد آیتالله جوادی آملیحفظه الله و بخشی از اسفار را نزد آیتالله شهید مطهریره آموخت و از علّامه مصباح یزدیره در مباحث فلسفه بهره برد و در تمام این سالها از حضور در پای درس اخلاق اساتید اخلاق و مجالس اخلاقی آنان غفلت نکرد و بر اساس همان سنت همیشگی حوزه، تحصیل همپای با تهذیب را نصبالعین قرار داد و بر محاسبه و مراقبه در گفتار و رفتار و تأسی بر سیره بزرگان در اخلاق به ویژه پدر بزرگوارش کوشید. تلمذ استاد اعرافی در برابر این قلههای علم و تقوا در روزگار خود و آشنایی او با افکار و اندیشهها، سبک و سیره آنان از آیات قرآن و کلام اهلبیتعلیهمالسلام فضای فکری و اخلاقی او را چنان شکل داد تا بتواند در مرحله نوین ورود حوزههای علمی به جهان نو، با دستی پر به سراغ مباحث اجتماعی و پدیدهای نوظهور در عرصه اندیشه و علم گام بگذارد؛ در این مسیر فراگیری زبانهای عربی و انگلیسی و مطالعات فراوان او در رشتههای ریاضی و فلسفه غرب، علوم انسانی و اجتماعی و کتابهایی که نوعاً در حوزه، متداول نبوده است، کمک شایانی به او در درک درست از فضای جدید جامعه داد؛ بااینهمه، شرکت او در دوره تحقیقاتی تعلیم و تربیت و علوم انسانی دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) او را در رسیدن به الگویی در چگونگی برخورد، نقد و یا گفتگو با مکاتب و اندیشههای نوین کمک کرد؛ و از همه مهمتر به شناخت و ارتباط با نسل جدید حوزه و دانشگاه رهنمون ساخت و در طول چهار دهه گذشته، همواره با دانشگاههای داخل و خارج در عرصه بینالملل، در ارتباط و در دانشگاههای گوناگون تدریس کرده است .استاد اعرافی در زمان تحصیل با پر کردن روزهای تعطیل خود به مباحثه تفسیر المیزان و نهجالبلاغه و سایر کتب علمی، منظومه فکری و علمی و اخلاقی خود را با نورانیت کلام وحی و اهلبیتعلیهمالسلام؛ منور کرد؛ سرانجام این حرکت فرهنگی و اجتماعی او را به جهتدهی مطالعات و پژوهشهای کتابخانهای و میدانی در تعلیم و تربیت رساند و ضرورت و خلأ در این بخش، ایشان را بر آن داشت که با نوآوری و تطبیق مباحث موجود در کتب قدما با مباحث امروزین، به تدریس فقه التربیه پرداخته و در زمینه علوم انسانی و فلسفه آن و به ویژه حوزه علوم تربیتی و فلسفه تربیتی، ابواب جدید فقهی ازجمله فقه تربیتی، فقه روابط اجتماعی، فقه اخلاق را پایهریزی کند؛ بهگونهای که جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی ویژه نوآوری و نظریهپردازی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی به ایشان اعطاء شد. این جهتدهی سالها تحقیق و تبلیغ و تدریس در حالی صورت گرفت که وی در عرصه تدریس، تدریس اسفار اربعه و خارج فقه و اصول را ادامه و با دارا بودن شاگردانی در فقه، اصول و فلسفه در زمره اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم قرار گرفت. استاد اعرافی به دلیل مطالعات فراوان در علوم مختلف و مشاهده مراکز علمی و حوزوی در بسیاری از کشورهای جهان از نزدیک و حضور فعال در همایشها و کنفرانس علمی و دینی بینالمللی، در کنار تسلط بر علوم حوزوی و تدریس سطوح عالی حوزه، از معدود شخصیتهای علمی و دینی است که در دوره گذار حوزههای علمیه به مقطعی جدید و ورود انقلاب اسلامی به دهه چهارم، یعنی دهه تقابل و تعامل گفتمانها، گفتمانها و پدیدههای نوین فکری، سیاسی و اجتماعی را رصد و آسیبشناسی و فرصتها و تهدیدها را فهرست میکند. آثار و مسئولیتهای علمی و اجرایی استاد اعرافی بهخوبی بیانگر جایگاه مذهبی، مردمی، علمی و اخلاقی ایشان است؛ بهگونهای که ایشان در عین قرار داشتن در جایگاه یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ارتباط با فضلا و روحانیون و بدنه حوزه و مؤسسات علمی، در جایگاه امامجمعه قم ارتباط تنگاتنگی با مردم داشته و در جایگاه مدیریت حوزههای علمیه سراسر کشور با نخبگان حوزوی در ارتباط است.
سوابق و جوایز علمی:
1. کسب جایزه جهانی نوآوری و نظریهپردازی علوم انسانی اسلامی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی در دومین دوره آن؛
2. کسب رتبه اول کتاب برتر حوزه در سال 1377 (كتاب “آراء دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج١”)؛
3. کسب رتبه برگزيده سومين دوره كنگره دینپژوهان كشور در سال 1380 (كتاب تربيت فرزند “سيره تربيتي پيامبر(ص) و اهلبیت(ع)“)؛
4. کسب رتبه اول بيست و يكمين دوره انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در سال 1382(کتابآرای دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج 3)؛
5. کسب رتبه پژوهش برتر (فقه تربیتی)؛
6. کسب رتبه کتاب برگزیده کتاب سال حوزه در سال 1394 (کتاب تربیت فرزند با رویکرد فقهی)؛
7. کسب سی و هفتمین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال 1398 (مجموعه مکاسب محرمه)؛
سوابق تحقیقاتی:
عنوان طرح تحقيقاتي / سمت در طرح
1. کتاب فلسفه تعليم و تربيت / مؤلف
2. کتاب اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه اسلام / مجري
3. کتاب در باب استعداد آدمي / مجري
4. کتاب آراء تربيتي دانشمندان مسلمان (5جلدی)/ مجري
5. کتاب سيره تربيتي پيامبر و ائمه (ع ) (سه جلد) / مجري
6. راهنمایی و مشاوره تعداد زیادی از پایاننامه ها و در سطح 3 و 4 و ارشد و دکتری
سوابق آموزشی:
عنوان دروس مورد تدريس/ نام مؤسسه يا دانشگاه
1. کتابهای مربوط به فقه و اصول در دوره سطح حوزه/ حوزه علميه قم
2. فلسفه اسلامي، کتابهای بدايه، نهايه، اسفار و منطق / حوزه علميه قم
3. خارج فقه: کتابهای قضاء، شهادات، حدود، مکاسب محرمه، اجتهاد و تقلید و نکاح / حوزه علميه قم
4. خارج اصول فقه / حوزه علميه قم
5. خارج فقه تربيتی / حوزه علميه قم
6. خارج فقه روابط اجتماعی / حوزه علميه قم
7. عرفان اسلامي _ كتاب تمهيد القواعد/ مركز جهاني علوم اسلامي
8. فلسفه تعليم و تربيت و تربيت در قرآن و روايات / دانشگاه تربيت مدرس تهران _ دانشگاه تربیتمعلم تهران
9. تربيت اسلامي / مؤسسه آموزشي _ پژوهشي امام خميني (ره) قم و مراكز تخصصي تبليغ و تفسير حوزه
10. فلسفه اخلاق / مؤسسه امام خميني و مراكز تخصصي حوزه
11. فلسفه / دانشگاه سپاه قم
12. فقه و اصول / دانشگاه قم (مدرسه عالي قضايي)
13. دروس معارف / دانشگاه علامه طباطبايي تهران
مسئولیتهای اجرائی:
1 . مدیر حوزههای علمیه کشور
2. عضو شورای نگهبان
3. عضو مجلس خبرگان رهبری
4. عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی
5. امام جمعه (موقت) قم
6. امام جمعه (موقت) میبد
7. رئیس اسبق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
8. رئیس اسبق جامعه المصطفی العالمیه
کتابها (انتشارات مؤسسه اشراق و عرفان):
1. مجسمه و نقاشی/ زمستان/ 90
2. وحدت حوزه و دانشگاه/ پائیز/ 92
3. فقه تربیتی ج 1 (مبانی و پیشفرضها) / بهار/ 95
4. فقه تربیتی ج2 (یادگیری علم و دین)/ پائیز/ 96
5. بررسی فقهی فلسفه ورزی و فلسفه آموزی/ بهار/ 91
6. قواعد فقهیه/ بهار/ 93
7. نفاق شناسی/ تابستان/ 95
8. احکام تربیت فرزند/ بهار/ 95
9. تربیت فرزند با رویکرد فقهی/ تابستان/ 95
10. درآمدی بر تفسیر تربیتی/ بهار/ 97
11. ضمیر ناخودآگاه در قرآن/ تابستان/ 93
12. فقه تربیتی ج 1 (مبانی و پیشفرضها) «ویراست جدید»/ بهار/ 95
13. فقه تربیتی ج 4 (تعلیم و تعّلم علوم و معارف عقلی)/ تابستان/ 95
14. فقه تربیتی ج 5 (تعلیم و تعلم علوم و معارف شهودی)/ بهار/ 95
15. فقه تربیتی ج 7 )آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ بهار/ 95
16. مکاسب محرمه ج 1 (اعیان نجس 1)/ پائیز/ 95
17. مکاسب محرمه ج 2 (اعیان نجس 2)/ تابستان/ 95
18. مکاسب محرمه ج 5 (محرمات علوم)/ زمستان/ 95
19. مکاسب محرمه ج 6 (محرمات هنر)/ تابستان/ 95
20. روشهای تربیت/ زمستان/ 95
21. هرمنوتیک/ بهار/ 95
22. درآمدی بر اجتهاد تمدن ساز/ بهار/95
23. حوزه علمیه؛ چیستی، گذشته، حال و آینده/ بهار/ 95
24. فقه تربیتی ج 2 (تعلیم و تعلّم علم و دین) «ویراست سوم» / پائیز / 96
25. فقه تربیتی ج 24 (تربیت عبادی)/ بهار/ 96
26. مکاسب محرمه ج 3 (داد و ستد با کالاهای دارای منفعت حرام)/ زمستان/ 96
27. مکاسب محرمه ج 4 (محرمات علـــوم 1)/ زمستان/ 96
28. قلمرو دین و گستره شریعت/ بهار/ 96
29. بررسی فقهی سب و دشنام / تابستان/ 96
30. خورشید عاشورا/ پائیز/ 96
31. فقه تربیتی ج 22 (تربیت جنسی)/تابستان/ 96
32. مکاسب محرمه ج 12 (محرّمات روابط میان فردی 4)/ زمستان/ 96
33. گفتارهایی در باب حوزه و تمدن و انقلاب اسلامی/ زمستان/ 96
34. تبلیغ/ زمستان/ 96
35. شیطانشناسی/ زمستان/ 96
36. فقه تربیتی ج 17 (تربیت جسمانی)/ زمستان/ 97
38. مکاسب محرمه ج 9 (محرّمات روابط میان فردی 1)/ بهار/ 97
39. مکاسب محرمه ج 13 (محرّمات سیاست)/ زمستان/ 97
40. اندیشههای راهبردی قرآنی و حدیثی المصطفی(ص)/ زمستان/ 97
41. گواهان اعمال/ تابستان/ 97
42. وحدت و بیداری/ تابستان/ 98
43. مکاسب محرمه ج 14 (محرّمات تجاری و اداری)/ تابستان/ 98
44. مکاسب ج 7 (محرمات هنر 2 «غنا»)/ تابستان/ 98
45. فقه تربیتی ج 3 (تعلیم و تعلم قرآن و حدیث)/ تابستان/ 98
46. فقه تربیتی ج 25 (تربیت خانواده)/ پائیز/ 98
47. اجتهاد تقلید ج 1 (مقدمات اجتهاد)/ زمستان / 98
48. اجتهاد و تقلید ج 4 (شرایط مرجع 1)/ بهار/ 99
49. اصول روابط خانوادگی در اسلام/ بهار/ 99
50. مکاسب محرمه ج 10 (غیبت)/ تابستان/ 99
51. مکاسب محرمه ج 11 (کذب)/ تابستان/ 99
52. مکاسب محرمه ج 15 (اخذ اجرت بر واجبات)/ تابستان/ 99
53. دیپلماسی حوزوی در بحران کرونا/ تابستان/ 99
54. فقه تربیتی ج 26 (وظایف نهادهای تربیتی: حکومت) / تابستان/ 99
55. فقه تربیتی ج7.2 ( آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ پاییز/ 99
56. اجتهاد و تقلید ج 2 (راههای تحصیل حکم1)/ پاییز/ 99
57. فقه امربهمعروف و نهی از منکر/ زمستان/ 99
58. فقه تربیتی ج 30 (قواعد)/ بهار/ 1400
59. دوره 11 جلدی مکاسب محرمه / تابستان / 1400
60. دوره 5 جلدی اجتهاد و تقلید / پاییز 1402
61. بررسی فقهی سوءظن / پاییز / 1403
62. بررسی فقهی حسن خلق و سوء خلق / پاییز / 1403