زندگینامه استاد اعرافی
شخصیت علمی:
استاد
علیرضا اعرافی به سال 1338 در شهر میبد استان یزد دیده به جهان گشود. ایشان پس از گذراندن روخوانی قرآن کریم، ادبیات و احکام اولیه در دوران کودکی نزد پدر و اساتید دیگر، در سال 1349 به قم هجرت کرد و دروس کلاسیک را پی گرفت و به سال 1350
دروس حوزه را آغاز و با ذوق و ذکاوت ذاتی و تلاش و کوشش تحسینبرانگیز بهسرعت دروس مقدماتی و دوره سطح حوزه را به پایان برد؛ بهگونهای که در سال 1356 در درس خارج فقه و اصول بزرگان حوزه حاضر شد. استاد اعرافی از آن دسته از شخصیتهای دینی و علمی است که مکتب اساتید بسیاری را در رشتههای گوناگون درک و از محضر هر یک از آنان خوشهچینی کرده است. ایشان که در درس خارج فقه و اصول، شاگرد اساتیدی چون آیتاللهالعظمی حاج شیخ مرتضی حائریره، آیتاللهالعظمی فاضل لنکرانیره، آیتاللهالعظمی وحید خراسانیدامت برکاته و آیتاللهالعظمی جواد تبریزیره بود، در درس تفسیر قرآن آیتالله میرزاعلی مشکینیره و هیئت علامه حسنزاده آملیره شرکت جست و کتابهای فلسفتنا و اقتصادنا شهید صدرره را نزد آیتالله سیدکاظم حائریحفظه الله فراگرفت. ایشان طی سالهای تحصیل، از شرکت در دروس فلسفی بازنماند؛ اسفار اربعه، برهان شفا، فصولالحکم و تمهید القواعد را نزد آیتالله جوادی آملیحفظه الله و بخشی از اسفار را نزد آیتالله شهید مطهریره آموخت و از علّامه مصباح یزدیره در مباحث فلسفه بهره برد و در تمام این سالها از حضور در پای درس اخلاق اساتید اخلاق و مجالس اخلاقی آنان غفلت نکرد و بر اساس همان سنت همیشگی حوزه، تحصیل همپای با تهذیب را نصبالعین قرار داد و بر محاسبه و مراقبه در گفتار و رفتار و تأسی بر سیره بزرگان در اخلاق به ویژه پدر بزرگوارش کوشید. تلمذ استاد اعرافی در برابر این قلههای علم و تقوا در روزگار خود و آشنایی او با افکار و اندیشهها، سبک و سیره آنان از آیات قرآن و کلام اهلبیتعلیهمالسلام فضای فکری و اخلاقی او را چنان شکل داد تا بتواند در مرحله نوین ورود حوزههای علمی به جهان نو، با دستی پر به سراغ مباحث اجتماعی و پدیدهای نوظهور در عرصه اندیشه و علم گام بگذارد؛ در این مسیر فراگیری زبانهای عربی و انگلیسی و مطالعات فراوان او در رشتههای ریاضی و فلسفه غرب، علوم انسانی و اجتماعی و کتابهایی که نوعاً در حوزه، متداول نبوده است، کمک شایانی به او در درک درست از فضای جدید جامعه داد؛ بااینهمه، شرکت او در دوره تحقیقاتی تعلیم و تربیت و علوم انسانی دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) او را در رسیدن به الگویی در چگونگی برخورد، نقد و یا گفتگو با مکاتب و اندیشههای نوین کمک کرد؛ و از همه مهمتر به شناخت و ارتباط با نسل جدید حوزه و دانشگاه رهنمون ساخت و در طول چهار دهه گذشته، همواره با دانشگاههای داخل و خارج در عرصه بینالملل، در ارتباط و در دانشگاههای گوناگون تدریس کرده است .استاد اعرافی در زمان تحصیل با پر کردن روزهای تعطیل خود به مباحثه تفسیر المیزان و نهجالبلاغه و سایر کتب علمی، منظومه فکری و علمی و اخلاقی خود را با نورانیت کلام وحی و اهلبیتعلیهمالسلام؛ منور کرد؛ سرانجام این حرکت فرهنگی و اجتماعی او را به جهتدهی مطالعات و پژوهشهای کتابخانهای و میدانی در تعلیم و تربیت رساند و ضرورت و خلأ در این بخش، ایشان را بر آن داشت که با نوآوری و تطبیق مباحث موجود در کتب
قدما با مباحث امروزین، به تدریس فقه التربیه پرداخته و در زمینه علوم انسانی و فلسفه آن و به ویژه حوزه علوم تربیتی و فلسفه تربیتی، ابواب جدید فقهی ازجمله فقه تربیتی، فقه روابط اجتماعی، فقه اخلاق را پایهریزی کند؛ بهگونهای که جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی ویژه نوآوری و نظریهپردازی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی به ایشان اعطاء شد. این جهتدهی سالها تحقیق و تبلیغ و تدریس در حالی صورت گرفت که وی در عرصه تدریس، تدریس اسفار اربعه و خارج فقه و اصول را ادامه و با دارا بودن شاگردانی در فقه، اصول و فلسفه در زمره اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم قرار گرفت. استاد اعرافی به دلیل مطالعات فراوان در علوم مختلف و مشاهده مراکز علمی و حوزوی در بسیاری از کشورهای جهان از نزدیک و حضور فعال در همایشها و کنفرانس علمی و دینی بینالمللی، در کنار تسلط بر علوم حوزوی و تدریس سطوح عالی حوزه، از معدود شخصیتهای علمی و دینی است که در دوره گذار حوزههای علمیه به مقطعی جدید و ورود انقلاب اسلامی به دهه چهارم، یعنی دهه تقابل و تعامل گفتمانها، گفتمانها و پدیدههای نوین فکری، سیاسی و اجتماعی را رصد و آسیبشناسی و فرصتها و تهدیدها را فهرست میکند. آثار و مسئولیتهای علمی و اجرایی استاد اعرافی بهخوبی بیانگر جایگاه مذهبی، مردمی، علمی و اخلاقی ایشان است؛ بهگونهای که ایشان در عین قرار داشتن در جایگاه یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ارتباط با فضلا و روحانیون و بدنه حوزه و مؤسسات علمی، در جایگاه امامجمعه قم ارتباط تنگاتنگی با مردم داشته و در جایگاه مدیریت حوزههای علمیه سراسر کشور با نخبگان حوزوی در ارتباط است.
سوابق و جوایز علمی:
1. کسب جایزه جهانی نوآوری و نظریهپردازی علوم انسانی اسلامی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی در دومین دوره آن؛
2. کسب رتبه اول کتاب برتر حوزه در سال 1377 (كتاب “آراء دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج١”)؛
3. کسب رتبه برگزيده سومين دوره كنگره دینپژوهان كشور در سال 1380 (كتاب تربيت فرزند “سيره تربيتي پيامبر(ص) و اهلبیت(ع)“)؛
4. کسب رتبه اول بيست و يكمين دوره انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در سال 1382(کتابآرای دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج 3)؛
5. کسب رتبه پژوهش برتر (فقه تربیتی)؛
6. کسب رتبه کتاب برگزیده کتاب سال حوزه در سال 1394 (کتاب تربیت فرزند با رویکرد فقهی)؛
7. کسب سی و هفتمین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال 1398 (مجموعه مکاسب محرمه)؛
سوابق تحقیقاتی:
عنوان طرح تحقيقاتي / سمت در طرح
1. کتاب فلسفه تعليم و تربيت / مؤلف
2. کتاب اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه اسلام / مجري
3. کتاب در باب استعداد آدمي / مجري
4. کتاب آراء تربيتي دانشمندان مسلمان (5جلدی)/ مجري
5. کتاب سيره تربيتي پيامبر و ائمه (ع ) (سه جلد) / مجري
6. راهنمایی و مشاوره تعداد زیادی از پایاننامه ها و در سطح 3 و 4 و ارشد و دکتری
سوابق آموزشی:
عنوان دروس مورد تدريس/ نام مؤسسه يا دانشگاه
1. کتابهای مربوط به فقه و اصول در دوره سطح حوزه/ حوزه علميه قم
2. فلسفه اسلامي، کتابهای بدايه، نهايه، اسفار و منطق / حوزه علميه قم
3. خارج فقه: کتابهای قضاء، شهادات، حدود، مکاسب محرمه، اجتهاد و تقلید و نکاح / حوزه علميه قم
4. خارج اصول فقه / حوزه علميه قم
5. خارج فقه تربيتی / حوزه علميه قم
6. خارج فقه روابط اجتماعی / حوزه علميه قم
7. عرفان اسلامي _ كتاب تمهيد القواعد/ مركز جهاني علوم اسلامي
8. فلسفه تعليم و تربيت و تربيت در قرآن و روايات / دانشگاه تربيت مدرس تهران _ دانشگاه تربیتمعلم تهران
9. تربيت اسلامي / مؤسسه آموزشي _ پژوهشي امام خميني (ره) قم و مراكز تخصصي تبليغ و تفسير حوزه
10. فلسفه اخلاق / مؤسسه امام خميني و مراكز تخصصي حوزه
11. فلسفه / دانشگاه سپاه قم
12. فقه و اصول / دانشگاه قم (مدرسه عالي قضايي)
13. دروس معارف / دانشگاه علامه طباطبايي تهران
مسئولیتهای اجرائی:
نام سازمان يا مؤسسه محل خدمت / نوع فعاليت / سمت
1. مدیر حوزههای علمیه کشور
2. مجلس خبرگان رهبری / عضو
3. شورای نگهبان / عضو
4. امامت جمعه شهر مقدس قم
5. امامت جمعه شهر میبد (استان یزد)
6. جامعه المصطفي العالميه/ هیئت امناء/ رئيس
7. شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو حقیقی
8. کمسیون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو
9. شوراي فرهنگ عمومي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي/ پژوهشي/ عضو
10. مرکز خدمات حوزههای علمیه/ عضو هیئتمدیره
11. حوزه علمیه برادران و خواهران میبد/ مسئول
12. فصلنامه حوزه و دانشگاه / اجرايي / مدیرمسئول
13. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم/ عضو
14. شورای عالی حوزههای علمیه کشور/ عضو
15. موسسه اشراق و عرفان/ مؤسس/ رئیس هیئتمدیره
16. دانشگاه پیام نور، دانشکده الهیات، دانشگاه علمی- کاربردی، علوم قرآني و مرکز تحقیقات ژنتیک میبد/ عضو هیئت امناء
17. شورای عالی برنامهریزی وزارت علوم/ عضو
18. جامعه المصطفي العالميه/ علمي– اجرايي/ رئيس/ سابقاً
19. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم / پژوهشي- آموزشي- اجرايي/ رئيس/ سابقاً
20. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم/ پژوهشي/ مدیر گروه علوم تربیتی/ معاون پژوهشی/ سابقاً
21. مركز جهاني علوم اسلامي/ علمي- اجرايي/ رئيس/ سابقاً
22. شوراي فرهنگي- اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري/ پژوهشي- اجرايي/ عضو/ سابقاً
23. مؤسسه آموزشي- پژوهشي امام خميني (ره) قم/ پژوهشي/ مدير گروه علوم تربيتي/ سابقاً
24. مركز جهاني علوم اسلامي و سازمان مدارس / علمي – اجرايي / هیئت امناء/ سابقاً
25. مؤسسه بینالمللی هدي / اجرايي / هیئت امناء/ سابقاً
26. حوزه علميه قم / علمي اجرايي / معاون پژوهشي/ سابقاً
27. كنگره دینپژوهان كشور / پژوهشي / سابقاً
28. دفتر تبليغات حوزه علميه قم / اجرايي / هیئت امناء/ سابقاً
29. سند چشمانداز آموزشوپرورش/ ناظر
30. مرکز تخصصی پیامبر اعظم (ص) / مؤسس/ رئیس هیئتمدیره
کتابها (انتشارات مؤسسه اشراق و عرفان):
1. مجسمه و نقاشی/ زمستان/ 90
2. وحدت حوزه و دانشگاه/ پائیز/ 92
3. فقه تربیتی ج 1 (مبانی و پیشفرضها) / بهار/ 95
4. فقه تربیتی ج2 (یادگیری علم و دین)/ پائیز/ 96
5. بررسی فقهی فلسفه ورزی و فلسفه آموزی/ بهار/ 91
6. قواعد فقهیه/ بهار/ 93
7. نفاق شناسی/ تابستان/ 95
8. احکام تربیت فرزند/ بهار/ 95
9. تربیت فرزند با رویکرد فقهی/ تابستان/ 95
10. درآمدی بر تفسیر تربیتی/ بهار/ 97
11. ضمیر ناخودآگاه در قرآن/ تابستان/ 93
12. فقه تربیتی ج 1 (مبانی و پیشفرضها) «ویراست جدید»/ بهار/ 95
13. فقه تربیتی ج 4 (تعلیم و تعّلم علوم و معارف عقلی)/ تابستان/ 95
14. فقه تربیتی ج 5 (تعلیم و تعلم علوم و معارف شهودی)/ بهار/ 95
15. فقه تربیتی ج 7 )آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ بهار/ 95
16. مکاسب محرمه ج 1 (اعیان نجس 1)/ پائیز/ 95
17. مکاسب محرمه ج 2 (اعیان نجس 2)/ تابستان/ 95
18. مکاسب محرمه ج 5 (محرمات علوم)/ زمستان/ 95
19. مکاسب محرمه ج 6 (محرمات هنر)/ تابستان/ 95
20. روشهای تربیت/ زمستان/ 95
21. هرمنوتیک/ بهار/ 95
22. درآمدی بر اجتهاد تمدن ساز/ بهار/95
23. حوزه علمیه؛ چیستی، گذشته، حال و آینده/ بهار/ 95
24. فقه تربیتی ج 2 (تعلیم و تعلّم علم و دین) «ویراست سوم» / پائیز / 96
25. فقه تربیتی ج 24 (تربیت عبادی)/ بهار/ 96
26. مکاسب محرمه ج 3 (داد و ستد با کالاهای دارای منفعت حرام)/ زمستان/ 96
27. مکاسب محرمه ج 4 (محرمات علـــوم 1)/ زمستان/ 96
28. قلمرو دین و گستره شریعت/ بهار/ 96
29. بررسی فقهی سب و دشنام / تابستان/ 96
30. خورشید عاشورا/ پائیز/ 96
31. فقه تربیتی ج 22 (تربیت جنسی)/تابستان/ 96
32. مکاسب محرمه ج 12 (محرّمات روابط میان فردی 4)/ زمستان/ 96
33. گفتارهایی در باب حوزه و تمدن و انقلاب اسلامی/ زمستان/ 96
34. تبلیغ/ زمستان/ 96
35. شیطانشناسی/ زمستان/ 96
36. فقه تربیتی ج 17 (تربیت جسمانی)/ زمستان/ 97
38. مکاسب محرمه ج 9 (محرّمات روابط میان فردی 1)/ بهار/ 97
39. مکاسب محرمه ج 13 (محرّمات سیاست)/ زمستان/ 97
40. اندیشههای راهبردی قرآنی و حدیثی المصطفی(ص)/ زمستان/ 97
41. گواهان اعمال/ تابستان/ 97
42. وحدت و بیداری/ تابستان/ 98
43. مکاسب محرمه ج 14 (محرّمات تجاری و اداری)/ تابستان/ 98
44. مکاسب ج 7 (محرمات هنر 2 «غنا»)/ تابستان/ 98
45. فقه تربیتی ج 3 (تعلیم و تعلم قرآن و حدیث)/ تابستان/ 98
46. فقه تربیتی ج 25 (تربیت خانواده)/ پائیز/ 98
47. اجتهاد تقلید ج 1 (مقدمات اجتهاد)/ زمستان / 98
48. اجتهاد و تقلید ج 4 (شرایط مرجع 1)/ بهار/ 99
49. اصول روابط خانوادگی در اسلام/ بهار/ 99
50. مکاسب محرمه ج 10 (غیبت)/ تابستان/ 99
51. مکاسب محرمه ج 11 (کذب)/ تابستان/ 99
52. مکاسب محرمه ج 15 (اخذ اجرت بر واجبات)/ تابستان/ 99
53. دیپلماسی حوزوی در بحران کرونا/ تابستان/ 99
54. فقه تربیتی ج 26 (وظایف نهادهای تربیتی: حکومت) / تابستان/ 99
55. فقه تربیتی ج7.2 ( آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ پاییز/ 99
56. اجتهاد و تقلید ج 2 (راههای تحصیل حکم1)/ پاییز/ 99
57. فقه امربهمعروف و نهی از منکر/ زمستان/ 99
58. فقه تربیتی ج 30 (قواعد)/ بهار/ 1400
59. دوره 11 جلدی مکاسب محرمه / تابستان / 1400
60. دوره 5 جلدی اجتهاد و تقلید / پاییز 1402
61. بررسی فقهی سوءظن / پاییز / 1403
62. بررسی فقهی حسن خلق و سوء خلق / پاییز / 1403