مؤلف: استاد علیرضا اعرافی
مقرّر: سید آقا حسن حسینی
ناظر: احمد عابدین زاده
حجم: 100 صفحه
میزان پیشرفت: 100 درصد
معرفی کوتاه
نوشته حاضر در مقام بررسی بیع و معامله مصحف شریف است که در سه فصل به بررسی کلیات و مفهوم شناسی بحث؛ بررسی ادله مانعه و مجوزه و درنهایت به بیان فروعات در مسئله میپردازد. ازجمله مباحث مندرج در بحث، حکم فروش مصحف به کافر، حکم حرمت وضعی بیع قرآن و … هست.
معرفی مفصل
تقریر و تحقیق بیع مصحف در سه فصل کلیات، بررسی ادله و بیان فروعات در بحث، تنظیم و نگاشته شده است. فصل کلیات به مفهوم شناسی و پیشینه شناسی (عام و خاص) این بحث میپردازد. در فصل دوم نیز روایات مانعه و روایات مجوزه مورد بررسی سندی و دلالی قرار گرفته است و در آخر فصل به جمعبندی بین این دو دسته از روایات همت گمارده شده است
سه راهحل برای جمع بین روایات مانعه و مجوزه مطرح شد؛ راه اول و سوم بررسی شد و ناتمام دانسته شد. از مجموع مطالب، وجوه و استدلالهای مطرحشده به این نتیجه رسیدیم که طریقه جمع دوم مقدم بر سایر راهحلها است؛ درنتیجه بیع نص مصحف حرام است ولی فروش مجموعه مدون جایز است. برفرض قبول اشکال بر ادله حرمت بیع مصحف و درنتیجه عدم پذیرش راهحل دوم، بهناچار باید قائل به کراهت شدیده بیع مصحف شد.
ازجمله عناوینی که در فصل سوم مورد بررسی قرار گرفت عبارتاند از:
1. حکم حرمت وضعی بیع مصحف
2. بیع سورهها و اجزاء قرآن
3. فروش آیات قرآن موجود در کتب و تفاسیر
4. فروش ترجمه قرآن
5. بیع نرمافزارهای قرآنی: الف) قرآن دیجیتال، ب) قلم قرآنی
و….
جمعبندی نهایی:
خرید مصحف بر اساس ادله فراوان روایی بهصورت مطلق جایز است. در بحث از فروش مصحف شریف بر اساس گروه اول ادله نقلی (روایات مجوزه)، بیع ورق، حاشیه، جلد و تزئینات قرآن کریم جایز است. در مقابل بیع نص خطوط و نقوش کلام الهی بر اساس دسته دوم ادله نقلی (روایات ممنوعه) ممنوع (حرمت یا کراهت شدیده) است. حکم شرعی ممنوعیت یک حکم تکلیفی است نه وضعی، لذا در صورت معامله مالکیت حاصل میشود. بیع مصحف به کافر جایز نیست مگر در مواردی که فروشنده بداند قصد کافر خریدار، اهانت یا تنجیس مصحف و… نیست.
فروش سوره و جزء و پارههایی از مصحف، حکم مصحف کامل را دارد و ممنوع است. فروش ترجمه، تفسیر و کتب حاوی آیات قرآن کریم اشکال ندارد زیرا بر این کتابها، مصحف صدق نمیکند لذا فروش آنها جایز است. فروش نرمافزارهای قرآنی، قلم قرآنی، معجم قرآن جایز است.
نگارش مصحف با خط غیرعربی مورد اختلاف قرار گرفت و با بررسی ادله به این نتیجه رسیدیم که برای گروهای خاص و بر اساس نیاز و ضرورت جایز است و خریدوفروش آن جایز است.
کتابت و استنساخ و بالتبع چاپ مصحف و انتشار آن به روشهای نوین و همچنین اخذ اجرت بابت آن بر اساس ادله نقلی جایز است. در بحث از فروعات بیان شد که معاوضه پایاپای مصحف با مصحف، اهداء مصحف، مصالحه با مصحف و… جایز است. فروش روایات قدسی و بالتبع روایات معصومین؟ ع؟ جایز است.
اخذ اجرت بابت آموزش مصحف (به غیر آن مقدار که در نماز باید خوانده شود) و همچنین اخذ اجرت برای تبلیغ و ترویج قرآن و معارف قرآنی و نیز اجیر شدن برای تلاوت و قرائت قرآن کریم جایز است.