مؤلف: استاد علیرضا اعرافی
محقق: جواد ابراهیمی
ناظر: سید نقی موسوی
میزان پیشرفت: 60%
معرفی کوتاه
بررسی تکلیف شرعی والدین در تعلیم و تربیت فرزندان در نوشتار حاضر مدنظر است که به شیوه متعارف فقهی با استناد به ادله معتبر نزد فقها بررسی میشود.
مجموعه نوشتار در سه فصل: کلیات؛ بررسی ادله وظیفه مندی خانواده در تعلیم و تربیت فرزندان؛ بیان ادله وظیفهمندی خانواده در ساحتها و حیطههای تربیتی خاص تنظیم شده است.
معرفی مفصل
تأثیر تعلیم و تربیت فرزندان در دوره کودکی تا آخر عمر باقی است و بهسختی به فراموشی سپرده میشود؛ بر این اساس، اهتمام به تعلیم و تربیت آنها در کودکی از وظائف مهم و تکالیفی است که بر عهده مربیان و متصدیان تعلیم و تربیت بهخصوص پدر و مادر است. بررسی تکلیف شرعی والدین در تعلیم و تربیت فرزندان در نوشتار حاضر مدنظر است که به شیوه متعارف فقهی با استناد به ادله معتبر نزد فقها بررسی میشود.
مجموعه نوشتار در سه فصل تنظیم شده است. در فصل اول به کلیات پرداخته شده و مباحثی ازجمله پیشینه تعلیم و تربیت در خانواده از منظر فقها، مفهوم شناسی برخی مفاهیم نظیر نهاد، خانواده و تعلیم و تربیت بیان شده، همچنین به دایره وظیفه مندی خانواده در حوزههای مختلف تربیتی اشاره شده است.
در فصل دوم ادله وظیفه مندی خانواده در تعلیم و تربیت فرزندان مدنظر است. ادله در دو بخش ادله عامه و خاصه ارائه شده است. ادله عامه قواعد فقهی است که ذیل دلیل انذار و دعوت قابل طرح هستند. این دسته قواعد شامل قاعده ارشاد جاهل و قاعده هدایت میشود. قاعده عامه دیگر قاعده اعانه بر بِر است.
در بخش ادله خاصه دلیل عقل، اعانه فرزندان بر نیکی، برخی آیات قرآن ازجمله آیه وقایه، آیه ائتمار و آیه مضاره مورد بحث قرار گرفته است. در ادامه این بخش روایات تأدیب بیان شده است. دلیل دیگر در محل بحث سیره است.
فصل سوم به بیان ادله وظیفهمندی خانواده در ساحتها و حیطههای تربیتی خاص اختصاص یافته است. ساحتهای تربیتی که در این بخش محل بحث قرار خواهد گرفت ساحت تربیت عبادی کودکان، تربیت جنسی کودکان، تربیت اجتماعی، تربیت اخلاقی و عاطفی و …است.
توجه نداشتن به اقتضائات رفتار والدین با فرزندان، موجب بروز آسيبهايي در روند تربيت خواهد شد. در اين ميان، چگونگي تعامل والدين با هر يک از فرزندان در مقايسه با ساير آنها، مهم و پيچيده است. جايگاه رعايت مساوات ميان فرزندان و موارد تفضيل مجاز، مسئلهاي است که نوشتار حاضر با روش استنادي و تحليلي (با تأکيد بر روششناسي استنباطي و فقهي) درصدد پاسخ به آن است.
علاوه بر ادله عام این مبحث (شش دلیل)، ذيل سه عنوان وجوب مساوات ميان فرزندان (هشت روایت)، استحباب عدالت ميان فرزندان (پنج روایت) و جواز تفاوتگذاري ميان فرزندان (آیه و یازده روایت) مورد بررسي قرار گرفت. بين ادله وجوب مساوات و ادله جواز تفاوتگذاري، تعارضي بدوي مشاهده گردید. از بين هفت راه جمع بين اين دو دسته ادله، يک راهکار مورد قبول است. در اين وجه جمع، با کمک ارتکاز عرفي، ادله «مساوات» به مواردِ «نياز» مشترک و «ظرفيت» يکسان فرزندان منصرف است و روايات «تفاوتگذاري»، به لحاظ عرفي، به وجود مصلحت يا وجود نيازهاي متفاوت فرزندان انصراف دارد. اين نتيجه، از یکسو در راستاي دليل عقلي حسن عدل و از سوي ديگر، بر حکم مستفاد از گروه روايات «استحباب عدالتورزي ميان فرزندان» منطبق ميباشد.
در پایان این پژوهش، ده گزاره فقهی ـ تربیتی ارائه گردید.