مؤلف: استاد علیرضا اعرافی
مقرّر: جواد ابراهیمی
ناظر: احمد عابدین زاده
حجم: 100 صفحه
میزان پیشرفت: اتمام یافته
معرفی کوتاه
مسألهی تطفیف به مفهوم کمگذاری در ایفای کیل از محرمات مربوط به روابط اقتصادی ناسالم است. حرمت آن با توجه به دلیل عقل و برخی آیات مرتبط قرآن و نیز قاعده فقهی لاضرر قابل استفاده است. ارتکاب تطفیف در بسیاری از اشکال معامله علاوه بر حرمت تکلیفی موجب بطلان وضعی معامله نیز میباشد.
معرفی مفصل
مسأله تطفیف به ارتباط اقتصادی سالم افراد در جامعه مربوط میشود. تطفیف درباره کمگذاشتن حقوق دیگران –با خدعه و از روی ظلم و خیانت- با ایراد نقص اندک در مکیال و میزان است که شیوع اجتماعی آن خطرات بسیاری دارد، قبح تطفیف بهاندازهای است که در قرآن، ارتکاب آن افساد شمرده شده است. در برخی روایات شیوع و رواج تطفیف در جامعه موجب خشکسالی، سخط الهی و تسلط اشرار شمرده شده است.
بحث تطفیف در سه فصل ارائه شده است. در فصل اول مفهوم شناسی، پیشینه و دیدگاه فقهای عامه و خاصه درباره تطفیف بیان شده است. در فصل دوم مفاد ادله درباره حكم تكليفي و وضعی بخس در معامله در دو مقام بررسی شده است. درباره حکم تکلیفی به دلیل عقل، شش دلیل قرآنی، چهار دلیل روایی، اجماع و مفاد قاعده لاضرر بیان شده که تنها مفاد دلیل اجماع رد شده است. حکم وضعی نیز درباره صور مختلف متصور در معامله ارائه شده است.
طبق حکم مستقل عقل، نقص در كيل و ميزان، قبيح استچون ظلم به دیگران است. مفاد ادله قرآنی نظیر«اوفوا الكيل» و «لاتبخسوا الناس أشياءهم»وجوب ایفاء کامل کیل و حرمت بخس به نحو مطلق است. در روایات نهی صریح دربارهی نقص در کیل وارد نشده، ولی نوعی تصریح بر حرمت کبیرهی ارتکاب نقص در مکیال استفاده میشود.
در فصل سوم نیز به برخی فروعات درباره دامنه شمول تطفیف بر انواع مقیاس، بررسی شرطیت علم در تطفیف، شرطیت «تحقق مبادله» در تطفیف، تطفیف اجیر برای معاملهو مسأله تفاوت بین حکم «کمفروشی» و «گرانفروشی» اشاره شده است.
حاصل کلام: مسألهی تطفیف به مفهوم کمگذاری در ایفای کیل از محرمات مربوط به روابط اقتصادی ناسالم است. حرمت آن با توجه به دلیل عقل و برخی آیات مرتبط قرآن و نیز قاعده فقهی لاضرر قابل استفاده است. ارتکاب تطفیف در بسیاری از اشکال معامله علاوه بر حرمت تکلیفی موجب بطلان وضعی معامله نیز میباشد.